Wszystkie poniższe cytaty pochodzą z książki „Historia Umiarkowanego Postępu (w Granicach Prawa)”, którą to recenzowałem jakiś czas temu. Wydały mi się zabawne i dobrze oddające specyfikę prozy Haška. Dopiero w drugiej kolejności są mniej lub bardziej (najczęściej bardziej) naciąganym odniesieniem do tego, czemu ostatnio poświęcam lwią część wolnego czasu, czyli do bloga Na Wschód.

„A jakie piwo wybrała Partia Umiarkowanego Postępu (w Granicach Prawa) do celów politycznych? Velkopopovickie, smichovskie i plzeňskie.”

Musicie wierzyć na słowo, że Na Wschód do celów nawschodnich wybrał dokładnie te same piwa. I całą masę innych.

„ – Pan się myli – powiedział nieznajomy – ależ pana nabrali w księgarni. To się zdarza, namalują mapę Francji, opatrzą węgierskimi nazwami i sprzedają jako Węgry.”

Na Wschód z kolei bierze mapę Rumunii (nie ucieknę od niej nawet w tym wpisie), robi na niej dziwne mazy i sprzedaje internautom jako mapę Rumunii z dziwnymi mazami.

„Byłem wielokrotnie świadkiem, jak ludzie z pogardą odkładali czasopismo, ponieważ nie było w nim nic mojego. Tak i ja też robiłem, ponieważ ja należę do swoich wielbicieli i faktu tego bynajmniej nie staram się ukryć.”

W moim przypadku jest identycznie, a można się o tym przekonać tutaj. Sam jestem sobie fanem. Na szczęście nie jestem zupełnie sam.

„I gromadnie garnęli się do nas, zgodnie z teorią Darwina o życiu społecznym wyższych ssaków, u których gromadę może tworzyć nawet sześć osobników. Tak więc 14 grudnia 1904 roku było nas w partii w sumie ośmiu.”

A na Facebooku 19 czerwca 2009 roku było nas w sumie sześciu. I jestem w stanie wybaczyć Haškowi nawet elementarne braki w wiedzy biologicznej, czego normalnie nie robię.

„Historia partii umiarkowanego postępu (w granicach prawa)” jest w dużo mniejszym stopniu książką kronikarską niż satyryczną. W istocie jest to zbiór świetnie napisanych felietonów, które w modelowy wręcz sposób spełniają wymagania ponadczasowości. Podczas lektury niejednokrotnie zdarzało mi się parskać śmiechem, co jak mniemam, było dla Haška głównym celem. Nie znając postaci, zdarzeń ani tła historycznego można się tym dziełem (nie bójmy się tego słowa) doskonale bawić. Co nie przeszkadza oczywiście zagłębić się w tak zwany „background”, co mam zamiar w najbliższej przyszłości zrobić.

O czym jest książka? O tym, co pewnie niejednemu zdarzyło się w miłym gronie po wypiciu odpowiedniej ilości wyskokowych trunków. Czyli o narodzinach partii i jej najwcześniejszych dziejach. Zresztą obserwując polską scenę polityczną mogę wskazać przynajmniej kilka tworów, których powstania na trzeźwo wyobrazić sobie nie jestem w stanie. Z tego by wynikało, że również politycy w sposób twórczy czerpią z Haškowej tradycji. Różnica jest taka, że działalność partii Haška niezbyt daleko oddaliła się od kufla z piwem. Chciałoby się wręcz napisać, że została w niej utopiona, gdyby nie fakt, że tkwiła tam od początku.

Tym co mnie zdecydowanie urzekło był specyficzny klimat książki. I nie chodzi tu oczywiście li tylko i wyłącznie o piwo. Również o ogólną atmosferę praskich barów, swoistych quasi-intelektualnych dysput i specyfikę funkcjonowania praskiej bohemy artystycznej początków XX wieku. I coś czego się w ogóle nie spodziewałem, czyli klimat podróży. Są bowiem w książce i takie elementy, przemawiające do wyobraźni i sprawiające, że ma się ochotę wziąć plecak i wyruszyć w drogę. Inna sprawa, że czytając Haška właśnie w drodze byłem. I to w Czechach.

P.S. Po przeczytaniu Haška nasunęły mi się dwa zadania do wykonania na polu literatury. „Przygody dobrego wojaka Szwejka” – powód chyba oczywisty oraz „Towarzysze wolności” Jiri Machena. Autor tej ostatniej był jednym z członków „Komitetu Wykonawczego” partii Haška a w swojej książce zawarł podobno „literacką biografię tego pokolenia”. Myślę, że warto się zapoznać.