- Mówią, że ta zaraza to kara boska za grzechy husyckiego wodza – mruknął gburowaty osiłek przełykając kolejny łyk złocistego napoju.

Starzec spojrzał na niego uważnie. Jego spojrzenie wyrażało delikatną przyganę.

- Młody jeszcze jesteś Pavle i mało wiesz o życiu. A o Žižce to już zupełnie pojęcia nie masz.

- To i owo się jednak słyszało  – zaoponował dość nieśmiało człowiek nazwany Pavłem niemal nie odrywając kufla od warg. Starcowi przemknęła przez głowę myśl, że jest to jedyna znana mu osoba, która potrafi pić i mówić jednocześnie.

- Nasłuchałeś się głupkowatych plotek, a teraz je powtarzasz. Ja stary już jestem, ale swoje wiem. Służyłem w oddziałach Žižki a jego samego pamiętam jeszcze spod Grunwaldu, gdzieśmy z Jagiełło i Witoldem Krzyżaków gonili…

- Podobno to tam stracił oko…? – do rozmowy postanowił włączyć się kolejny uczestnik. Przebrany za mnicha młody człowiek, który mnichem z całą pewnością nie był. Był za to husyckim szpiegiem, z czego nie wszyscy jego przygodni towarzysze zdawali sobie sprawę.

- Różnie ludzie gadają. Są tacy, którzy klną się na Boga, że wódz już od dzieciństwa na jedno oko był ślepy. Nie mi to rozstrzygać. Wiem jedno – tu starzec znowu zwrócił się do mężczyzny z gburowatym wyrazem twarzy – jeśli ta zaraza jest karą za czyjeś grzechy, to na pewno nie są to grzechy Żiżki. Nie masz drugiego wodza jak on łaskawego i sprawiedliwego.

- Ale oko Bóg mu zabrał, i jedno i drugie – Paveł nie dawał za wygraną.

- Tobie zabrał rozum a nie twierdzę, żeś winien zarazy! – stary zdawał się tracić cierpliwość – Daj spokój człowiekowi choć teraz, kiedy na łożu śmierci leży!

Starzec zamilkł na chwilę i począł z udawanym zainteresowaniem przyglądać się migotliwym cieniom rzucanym na ścianę. Karczmarz podszedł do stołu pod pozorem doniesienia kolejnych kufli, po czym stanął nieco bliżej niż poprzednio i nadstawił ucha.

- Mów dalej Jakubie – poprosił niski, krępy mężczyzna z końca stołu, który do tej pory nie zabierał głosu – co nam więcej zostało w tak parszywym dniu niż popijać piwo i słuchać Twoich opowieści. Jak to było z tym drugim okiem?

- Ech… to całkiem świeża historia. Zdarzyło się to podczas oblężenia zamku Rábí. Szkoda nawet gadać… pech straszliwy. Ale i to Žižki nie złamało. Dalej dowodził Taborem, mimo że całkiem oślepł. A wodzem był znakomitym.

- Podobno on jako pierwszy użył w walce wozów bojowych…

- To prawda. Choć sprawa inna, że nie bardzo miał wybór – Jakub wrócił do przerwanej opowieści – Mógł jedynie się poddać lub walczyć. A stanąć bandą źle uzbrojonych i niewyszkolonych wieśniaków przeciwko najlepszym rycerzom Europy… To wymaga odwagi.

- Nie tylko odwaga jest tu konieczna – mężczyzna w mniszych fatałaszkach drugi raz włączył się do rozmowy – najważniejsza była taktyka. No i broń palna oczywiście. Bez tego zwycięstwa Žižki byłyby niemożliwe.

- Zgadza się, to wszystko były pomysły wodza. Kiedy tylko zbliżali się krzyżowcy, nasza bezbronna kolumna wozów w kilka chwil zmieniała się w ufortyfikowaną twierdzę. Siedzieliśmy sobie w środku bezpieczni a tymczasem luksemburczycy zapoznawali się z prochem z naszych rusznic… A w odpowiednim momencie… trach! Wozy się rozstępowały i nasi gonili przerażony kwiat europejskiego rycerstwa w tę i nazad – starzec uśmiechnął się pod nosem do własnych wspomnień.

Znowu zapadła cisza, każdy pogrążył się we własnych myślach, choć nie każdy zdołał pogrążyć się cały.

- Wiecie bracia, że Jan Žižka z Trocnova nigdy nie przegrał żadnej bitwy? – Jakub podjął na nowo ucięty na chwilę temat.

W tym momencie drzwi gospody otworzyły się gwałtownie. W cieniu pojawił się niewyraźny ludzki kształt, który rzucił chrypliwym głosem:

- I już nigdy nie przegra. Nasz wódz, Jan Žižka zmarł kilka godzin temu, pokonany przez szatańską zarazę. Uczynił nas sierotami…

Husycki szpieg narzucił mniszy kaptur i pospiesznym krokiem opuścił karczmę pozostawiając niedopite piwo.

Zdjęcie Jana Žižki pochodzi ze strony Český Institut.

Wyznając, że jako fantastyczny ignorant, po przeczytaniu pierwszej części trylogii od razu niemal sięgnąłem po następne, zabijam zapewne całą potencjalną dramaturgię tego wpisu. A skoro już to zrobiłem, nie wypada przedłużać jej agonii, więc dodam jeszcze, że pierwsza część, czyli „Narrenturm” podobała mi się najbardziej. To jedna z tych książek, które czyta się do późnej nocy, nawet jeśli rozsądek podpowiada, że wypadałoby w końcu położyć się spać. Kolejne odsłony „Trylogii husyckiej” już takiej siły rażenia nie miały, co bynajmniej nie znaczy, że były nieciekawe.

Rzecz kolejna to doskonale odmalowane przez Sapkowskiego tło historyczne. To jest zresztą powód, dla którego mogę z czystym sumieniem wrzucić ten wpis na Na Wschód. Autor jest polski, ale tematyka jak najbardziej środkowoeuropejska. Cenię sobie książki, które poza opowiadaniem historii dają jakiś dodatkowy bonus. W tym przypadku jest to oczywiście wiedza na temat wojen husyckich. A że wszystko to jest miło, ciekawie i lekkostrawnie podane, aż zachęca do dalszych poszukiwań. Podobnie było w moim przypadku.

Wszystko zaczęło się od jegomościa nazwiskiem Jan Hus. Ten mimo że był kapłanem, piętnował rozwiązłość i bogactwo ówczesnego kleru, kładąc podwaliny pod nadeszły po 100 latach luteranizm. Nietrudno się domyślić, że rzeczony kler nie zaczął pod wpływem postulatów reformatorskich Husa bić się w pierś. Wręcz przeciwnie, papież oraz król Zygmunt Luksemburski zaprosili Husa na Sobór w Konstancji, gdzie ten został podstępnie uwięziony, a następnie osądzony i spalony na stosie.

Reakcją Czechów, było powstanie, które przerodziło się wojny husyckie właśnie. Pierwszym, historycznym przywódcą husytów był Jan Žižka. Postać w historii Czech ważna na tyle, że w Pradze jego imieniem nazwano całą dzielnicę. Również w Jeseniku (i zapewne innych czeskich miastach) jest ulica jego imienia. Po Žižce przywództwo objął Prokop Wielki i to w tym historycznym momencie rozpoczyna się akcja trylogii Sapkowskiego. Pod wodzą tych dwóch wielkich postaci Husyci odprawiali z kwitkiem kolejne krucjaty oraz urządzali krwawe rejzy na sąsiednie kraje. Nie chciałbym tu opisywać całej historii wojen husyckich, żeby mniej zorientowanym w historii Czech czytelnikom Sapkowskiego nie zabierać nawet odrobiny radości z lektury. Dodam jedynie, że Polska aktywnie współpracowała z Husytami. Początkowo jedynie zezwalając na udział w walkach ochotników, później w ramach oficjalnego sojuszu skierowanego przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu.

I ostatnia sprawa na, którą chciałbym zwrócić uwagę. Podobno jest to standard u Sapkowskiego, tak przynajmniej twierdzi mój kolega, który w fantastyce akurat jest ekspertem. Chodzi o specyficznie pojętą moralność. O postaci zbudowane nie na prostej osi dobro – zło. Jest w tym nierzeczywistym (przynajmniej częściowo) świecie więcej prawdy o ludziach i ludzkich wyborach niż w niejednej historii, która aspiruje do bycia „prawdziwą”. Ma również Sapkowski doskonałą umiejętność budowania bohatera w czasie, do pokazywania jego przemiany. Do stałego drażnienia czytelnika, który już by chciał, żeby wszystko było słodko i romantycznie, skoro tak już się ładnie układa. To również jest powód dla którego całą „Trylogię husycką” oceniam bardzo wysoko.