Podróżowanie metrem ma sporo z uroku przemieszczania się samolotem. Gdyby wyjąć czas, to właściwie mamy do czynienia z teleportacją. Wsiadamy, długo nie widzimy właściwie nic, wiemy tylko, że się przemieszczamy. Nie doświadczamy natomiast stopniowej zmiany, która zachodzi nad naszymi głowami. Nie widzimy, jak nieużytki przechodzą w fabryczne hale i magazyny. Później w osiedla mieszkalne, sklepy, place zabaw i szkoły. Nie mamy możliwości zobaczenia jak miejska tkanka stopniowo przekształca się w zabytkową, centralną część miasta. Nie poznawaliśmy Kijowa stopniowo. Zostaliśmy rzuceni w samo centrum, na kilka godzin, między jednym samolotem a drugim.

Zwierzęta miejskie zawsze czują dziwną ekscytację po powrocie do naturalnego środowiska. Nie inaczej było z nami. To trochę takie uczucie, jakby wracało się do miejsca dobrze znanego, choć przecież Kijów widzieliśmy pierwszy raz w życiu. Kiedy tylko zamknęły się za nami drzwi podziemi, stanęliśmy zachwyceni i poruszeni. Nie tylko faktem, że jesteśmy w wielkim mieście, pełnym ludzi, gwaru, krzątaniny i zamieszania. Kijów porywa przede wszystkim wielkością i rozmachem. Jakiż to kontrast w porównaniu z leniwymi miasteczkami Krymu!

Jest bardzo gorąco. Szerokie ulice i gmachy kamienic promieniują dodatkową porcją ciepła. Na Majdanie kilka dziewczyn próbuje radzić sobie z upałem, chłodząc się w fontannie. Plac Niepodległości pełen jest ludzi i właściwie nie przypomina typowego placu. Przecina go ulica, zielone klomby i szeregi drzewek. Nad wszystkim góruje olbrzymia kolumna zwieńczona pomnikiem Berehyni. Jest to pamiątka i świadectwo niepodległej Ukrainy. Z symbolicznego punktu widzenia miejsce na protesty podczas pomarańczowej rewolucji wybrane zostało bardzo trafnie.

Kijów to pełnoprawna europejska metropolia. Świadczą o tym dobitnie również ceny. Poszukiwania taniej knajpy zajęły nam godzinę i skończyły się niestety w McDonald’s. Dopiero później, już z pełnymi brzuchami, znaleźliśmy dwie fajne, przystępne restauracyjki w jednym z rogów Majdanu. Nie pozostało nic innego jak zamówić kufel ukraińskiego piwa i cieszyć się ostatnim dniem wakacji.

Przepis na porządny mit narodowy jest dość prosty. Bierzemy spory kawałek starożytnego pochodzenia, dodajemy nieco nawiązań do słynnych historycznych postaci. Do tego szczypta informacji o narodzie będącym centrum ówczesnego świata, plus garść przekazów o przodkach niosących barbarzyńskim sąsiadom kaganek wiedzy i religii. Gotowe! Wszystkie poniższe mity są właściwie wariacjami na temat tegoż przepisu.

Ukraińcy biblijni

Według niektórych „badaczy” genezę ludu ukraińskiego można prześledzić wczytując się w Biblię. I to sięgając od razu do samych początków rodzaju ludzkiego. Ukraińcy mieli być bowiem potomkami ludu Magog (utożsamianych ze Scytami), który to z kolei wywodzi się od biblijnego Kaina. Magog toczył zaciekłą walkę z ludem Gog, czyli brutalnymi i dzikimi mieszkańcami stepów. W ten sposób flagowy ukraiński mit narodowy, czyli wizja Ukrainy jako przedmurza i obrońcy cywilizacji chrześcijańskiej, nabiera mocno starożytnego charakteru.

Zwolennikom tej teorii koncepcję krzyżuje nieco to samo biblijne źródło. Okazuje się bowiem, że w Apokalipsie św. Jana armie Goga i Magoga w dniu Sądu Ostatecznego wspólnie walczą przeciw Królestwu Bożemu. W tej sytuacji nie bardzo wiadomo, czy przodkowie Ukraińców wiary chrześcijańskiej bronili, czy wręcz przeciwnie.

Rasa Aryjska

Ariowie, zanim zostali zawłaszczeni przez nazizm, funkcjonowali w historycznej świadomości jako starożytna grupa ludów indoeuropejskich. Ariowie podzielili się na dwa szczepy, które zasiedliły tereny dzisiejszych Indii i Iranu. W Ukraińskiej wersji tej historii Ariowie pierwotnie zamieszkiwali Ukrainę oraz byli przodkami nie tylko Indusów i Irańczyków, ale całej indoeuropejskiej wspólnoty etnicznej. W ten sposób Ukraina zyskuje miano praojczyzny cywilizacji indoeuropejskiej. Przodkowie Ukraińców mieli być pierwszymi, którzy porozumiewali się w sanskrycie. Język ten wraz z kulturą, zanieśli do Indii, gdzie, jak wiadomo, całkiem dobrze się przyjęły.

Na obronę tej teorii można podać argumenty niektórych badaczy, którzy faktycznie dopatrują się kolebki ludów indoeuropejskich na ukraińskich stepach. Z kolei elementy aryjskiego systemu wierzeń pojawią się w elementach ludowej religijności w czasach Rusi Kijowskiej. Nie do końca natomiast można dowieść  etnicznej ciągłości „wątku aryjskiego” w historii Ukrainy.

Pierwsi po potopie

Państwo Arrata miało obejmować sporą część dzisiejszej Ukrainy i być tożsame ze znaną historykom kulturą trypilską. Według niektórych ukraińskich historyków Arrata była pierwszą po potopie cywilizacją na Ziemi. Nie może więc dziwić, że właśnie ta kultura dała ludzkości nowoczesne metody uprawy ziemi na długo przedtem, nim pojawiły się one w Egipcie i Sumerze. Jej zawdzięczamy również wynalazek wozu zaprzężonego w konie i w ogóle udomowienie tego zwierzęcia. Rozwój rolnictwa Trypilli-Arraty osiągnął taki poziom, że przyciśnięci głodem starożytni Egipcjanie zmuszeni byli importować stąd zboże. Nie wypada nie wspomnieć, że to Trypolianie (Ukraińcy) byli twórcami pisma, wynalazcami kalendarza oraz mieli swój wkład w budowę Stonehenge.

Jeszcze więcej fiction

Jeśli komuś powyższe koncepcje wydają się mało fantastyczne, można w tym miejscu dorzucić kilka dodatkowych teorii. Według jednej z nich Ukraińcem urodzonym w Kijowie był sam Atylla. Inna na Ukrainie lokuje imperium, którego kulturowym spadkobiercą miała być Atlantyda. Kolejna sugeruje, że jednym z plemion ukraińskich były mityczne Amazonki. Jest z czego wybierać.

Na podstawie: „Ukraińcy” – Andrew Wilson

Ordżonikidze

Jak już wcześniej na blogu wspominałem, krymskie miasteczka architektonicznie nie zawsze zachwycają. Powodem są pozostałości komunistycznej, blokowej zabudowy, które potrafią skutecznie oszpecić nawet urokliwe miejsca. Z miejsc, które widzieliśmy, wyjątkiem jest Hurzuf, który zachował sporo pierwotnego, nadmorskiego klimatu.

Ponieważ nie jesteśmy wielbicielami komunistycznej architektury, postanowiliśmy poszukać miejsca, które nie będzie nią zarażone. Nasz wybór padł na malutką miejscowość w pobliżu Teodozji – Ordżonikidze. Wyszliśmy z założenia, że im mniejsze miasteczko tym większa szansa, że zachowało część dawnego uroku.

Ordżonikidze okazało się jednym z największych rozczarowań naszej podroży. Miasteczko wygląda jak klasyczny przykład działania systemu centralnego planowania. Wśród pięknych wzgórz nad brzegiem morza ktoś nastawiał szarych bloków. Nie wiem czy osoba, która podjęła taką urbanistyczną decyzję,  wcześniej odwiedziła miejsce, które zamierzała skrzywdzić. Możliwe, że ktoś daleko po prostu wskazał je palcem na mapie jako lokalizację kolejnego wesołego soc-blokowiska.

Na marginesie, nazwa miejscowości wydaje się mało słowiańska, prawda? Na tatarską też nie wygląda. Kojarzy się gruzińsko i to jest dobre skojarzenie. Nadano ją wiosce w 1937 roku dla upamiętnienia postaci Sergo Ordżonikidze. Ten faktycznie był Gruzinem i współpracownikiem Stalina. Odegrał znaczącą rolę w przygotowaniu inwazji Armii Czerwonej na Gruzję w 1921 roku, celem wprowadzenia tam komunizmu, który sam jakoś się nie mógł w gruzińskim społeczeństwie zadomowić.

Koktebel

Zniechęcani wizytą w Ordżonikidze, uciekliśmy czym prędzej do Koktebel. Nie ma tu mowy o starej, wioskowej zabudowie, bo miejscowość jest typowym kurortem. Jest za to fajna plaża, ładne widoki a i samo miasto nie straszy komunistycznymi potworkami.

Ponieważ nasza wizyta na Krymie powoli dobiegała końca, skupiliśmy się na relaksie. Plaża, wieczorne piwko na tarasie i pierwsze mecze Mundialu… Czyż jest coś bardziej relaksującego…?

Sęk w tym, że w większości przypadków, obecność nagich piersi i pośladków zdaje się skutecznie odwracać uwagę od właściwego problemu. A przecież dziewczyny nie rozbierają się tak sobie. Ich bronią jest prowokacja, ale służąca określonemu celowi. Weźmy choćby tytuł tego wpisu, który jest jednocześnie hasłem jednej z ich kampanii. Chodziło o to, żeby zwrócić uwagę na postrzeganie przez  niektórych Ukrainy jako rezerwuaru taniej seksualnej siły roboczej. Problem jest więc poważny.

Femen nie zajmuje się zresztą jedynie kwestiami kobiet. Organizacja protestowała min. przeciwko zjawisku handlowania głosami podczas wyborów. Sprzeciwiała się także szerzeniu paniki wokół epidemii ptasiej grypy na Ukrainie. Roznegliżowany protest miał również miejsce w przededniu wizyty Władimira Putina na Ukrainie.

Można się oczywiście z postulatami Femenu nie zgadzać. Można z nimi polemizować, czy wręcz je zwalczać. Przyznać jednak trzeba, że dziewczyny wybrały sobie wyjątkowo skuteczną metodę, żeby uwagę publiczną kierować na problemy, które same uważają za ważne. Krótko mówiąc, korzystają z dobrodziejstw demokracji pełnymi garściami.

Niewykluczone zresztą, że przy okazji Euro 2012 ukraińskie feministki zawitają również do Polski. Miejmy nadzieję, że będzie to dla wszystkich okazja poznania innej twarzy Ukrainy. Choć pewnie będzie sporo takich, którzy znów poprzestaną na piersiach i pośladkach.

Zdjęcie w miniaturce ściągnąłem z fanpage Femen na Facebook’u.

Jałta jest miejscem mało urokliwym i bezbarwnym. Być może dłuższy pobyt pozwala odnaleźć tam coś, co mogłoby odsłonić jaśniejszą twarz miasta. My mieliśmy na zwiedzanie zaledwie kilka godzin, więc sztuka ta nam się nie udała. Pojedyncze ciekawsze architektonicznie miejsca porozrzucane są pośród szarych budynków i tłocznych ulic. Jakiś przedziwny atawizm pcha ludzi w miejsca, gdzie i tak jest ich najwięcej, niezależnie od tego czy faktycznie można znaleźć tam coś ciekawego. Efektem jest ociekający wsiowym lansem deptak ciągnący się wzdłuż wybetonowanej plaży. Doprawdy nie mogę doszukać się powodu, dla którego ludzie udają się nad jałtański odcinek wybrzeża.

Miejscem, które wzbudziło w Jałcie nasze zainteresowanie, był miejscowy targ. Sporych rozmiarów hala z setkami flakoników, butelek, torebek z ziołami i przyprawami oraz owoców robiła naprawdę fajne wrażenie. To był właściwie jedyny moment w czasie naszego pobytu w Jałcie, kiedy żałowaliśmy, że nasz aparat został na kwaterze w Foros. Z tego też względu zdjęć Jałty na „Na Wschód” nie uświadczycie.

Największą, pocztówkową atrakcją Foros jest Cerkiew Zmartwychwstania Chrystusa. Użyłem słowa „pocztówkową” bowiem na zdjęciu z lotu ptaka prezentuje się faktycznie okazale. Ponieważ jednak umieszczona jest na wysokim skalnym klifie, nie tak łatwo jest się do niej dostać. My, i to trzeba uczciwie przyznać, nawet takiej próby nie podjęliśmy. Świątynia postawiona została na zlecenie miejscowego właściciela ziemskiego w 1892 roku. W ten sposób chciał on uczcić „cudowne” ocalenie cara Aleksandra III z katastrofy kolejowej cztery lata wcześniej.

Samo Foros w Wikipedii określane jest jako „osiedle typu miejskiego” i mam wrażenie, że ten termin dobrze oddaje jego specyfikę. Nie jest to typowa wieś, ponieważ sporo tu komunistycznych bloków i w ogóle pozostałości po architekturze minionej epoki. Jest to zresztą dość typowe dla Krymu. Trudno tu znaleźć przystającą do pięknego krajobrazu zabudowę w stylu śródziemnomorskim. Choć odnosi się wrażenie, że nadmorskie miejscowości wyglądają lepiej niż jeszcze kilka lat temu i ciągle się zmieniają.

Foros położone jest zaledwie 15km od Sewastopola. Marszruta zatrzymuje się przy głównej drodze, aby dostać się do wioski należy zejść kilka kilometrów niżej piechotą. Ulica jest kręta i prowadzi właściwie do samego morza. W Foros funkcjonują dwie plaże: senatoryjna (płatna), której nie odwiedziliśmy i całkiem sympatyczna ogólnodostępna i darmowa kawałek dalej. Na miejscu znajdziemy wszelkie udogodnienia, czyli bar i leżaki. Jeśli ktoś potrzebuje czegoś więcej na plaży, zapraszam do Międzyzdrojów. Jest też oczywiście toaleta, nie wiem jednak czy ten brudny i śmierdzący przybytek zasługuje na miano udogodnienia. Sama plaża sprawia bardzo miłe wrażenie, z morza wystają sporych rozmiarów skałki, widoki są przepiękne. Jednym słowem Foros to mała, dość spokojna miejscowość, idealna do nicnierobienia.

Ceny w knajpach w Foros, jak zresztą na całym Krymie, do najniższych nie należą. Przykładowo za szaszłyk zapłacić trzeba 60hr. Nieco tańsze niż w większych miejscowościach kurortowych są kwatery. My za mały, nienajnowszy, ale czysty i zadbany, domek zapłaciliśmy 100hr. Mieliśmy tam kuchnię, prysznic z ciepła wodą na zewnątrz oraz mały, zacieniony i niezbyt klimatyczny taras. No i mieliśmy też kota, który lubił dobrze zjeść.

Chersonez Taurydzki założyli greccy koloniści w 528 r. p. n. e.  Przez jakiś czas miasto funkcjonowało jako niezależny byt. Później, uciekając się przed zagrożeniem ze strony Scytów, wpadło w zależność od Królestwa Pontu. Jak to zwykle bywało w tamtych czasach, w końcu znalazło się w granicach imperium rzymskiego. Po rozpadzie Cesarstwa Rzymskiego Chersonez znalazł się w granicach Bizancjum. W 988 roku został zdobyty przez Rusinów pod wodzą Włodzimierza I Wielkiego. Tu właśnie miał odbyć się chrzest ruskiego kniazia, który ostatecznie włączył Ruś Kijowską w obręb kultury bizantyjskiej. By przypieczętować ten, jakże istotny z politycznego punktu widzenia, fakt, Włodzimierz pojął za żonę siostrę bizantyjskiego cesarza – Annę. W XII i XIV wieku miasto było dwukrotnie najeżdżane przez Mongołów, co ostatecznie położyło kres jego historii.

Każdy turysta powinien spędzić jakiś czas spacerując wśród starożytnych murów Chersonezu. Wstęp jest oczywiście płatny, ale miejsce warte jest tej ceny. Mnie osobiście najbardziej zauroczyły ruiny starożytnej greckiej świątyni położone tuż nad skalistym urwiskiem. Nie mogliśmy również nie odnaleźć pamiątkowej chrzcielnicy kniazia Włodzimierza.

Nie jestem w stanie podpowiedzieć, w jaki sposób można dojechać do Chersonezu. My w okolicę trafiliśmy nieco przypadkiem, by odkryć, że właśnie znaleźliśmy się kilkaset metrów od tego zabytkowego miejsca. Kursuje tam jednak wiele miejskich autobusów, więc z dotarciem na miejsce nie powinno być problemu.

Fiolent to zdecydowanie jedno z piękniejszych miejsc, jakie zdarzyło mi się widzieć nie tylko na Krymie, ale w ogóle. Wysokie skalne urwisko, z którego rozpościera się wspaniały widok na błękitne morze, poprzecinane tu i ówdzie wystającymi z niego olbrzymimi blokami skalnymi. Nad kamienisto-piaszczystą plażą, do której prowadzi długi rząd stromych schodów, zawieszony jest Monastyr św. Jerzego.

W sezonie można dostać się tam dość łatwo łodzią z Bałakławy. Rozwiązanie jest komfortowe i dość tanie, ma jednak jedną zasadniczą wadę. Tym sposobem lądujemy od razu na plaży pozbawiając się widoku na morze i skały ze szczytu urwiska. My, nawet gdybyśmy chcieli, tej przyjemności nie mogliśmy uniknąć z racji tego, że poza sezonem systematyczne połączenie wodne nie funkcjonuje. Zamiast tego należy udać się autobusem na 5 kilometr (dla tych, którzy nie czytali wpisu o Bałakławie, przypominam, że to nazwa dworca autobusowego). Tam przesiadamy się na marszrutkę numer 9 i zagadujemy współpasażerów o odpowiedni przystanek, samemu bowiem trudno się zorientować, gdzie dokładnie wysiąść.

Przechodząc przez osiedle w kierunku morza trudno przewidywać, że zaraz zobaczymy coś szczególnie urzekającego. Okolica jest cicha i spokojna, niemalże wyludniona. Potencjalne kwatery do wynajęcia są również dobrze zakamuflowane. Jakże inne to miejsce niż gwarna i żywa, nawet poza sezonem, Bałakława. W którymś momencie przekraczamy starą bramę wyznaczającą granicę monastyru. Jeszcze tylko krótki kontakt ze zbierającym datki mnichem (któremu moja małżonka przypadkowo sprezentowała sporą kwotę) i oto jesteśmy na skraju urwiska. Czekają na nas zapierające dech w piersiach widoki, przepiękne słońce i delikatny wiatr dopełniają wakacyjny klimat. Czeka nas również trochę sportu, bowiem zejście na plażę i wdrapanie się z powrotem na urwisko wiąże się z pokonaniem kilkudziesięciu stromych, kamiennych schodów.

Sama plaża, co nie jest częste na Krymie, jest częściowo piaszczysta i niezbyt duża. Trwają przygotowanie do sezonu turystycznego, plażowiczów jest niewielu, pani z reklamówką pełną piw i lodów krąży między leżakami. Krótko mówiąc, żyć nie umierać.

Transport

Problem transportu można właściwie rozpatrywać w dwóch aspektach. Pierwszy to sprawa dostania się na Krym, drugi to poruszanie po samym półwyspie. Najtaniej, choć jednocześnie najwolniej, można na Krym dojechać pociągiem. My wybraliśmy droższą i szybszą opcję samolotową. Wizzair oferuje przelot do Symferopola z przesiadką w Kijowie, który w sprzyjających okolicznościach przyrody powinien kosztować około 1000zł za osobę w dwie strony. W tej sytuacji należy się niestety liczyć z nocowaniem w Kijowie (lub Borispilu, gdzie znajduje się lotnisko) oraz dojazdem do Katowic, skąd startuje samolot.

Kiedy już dotrzemy szczęśliwie na Krym, nie warto zaszywać się w symferopolskim hotelu celem podglądania przez cały urlop rzeczywistości przez pokojową szybę. Można i należy się przemieszczać, a to oczywiście kosztuje. Transport po półwyspie jest względnie tani i naszego budżetu nie powinien zrujnować. Sam Krym zresztą nie jest obszarem przesadnie dużym, więc i pokonywane przez nas odległości nie będą wielkie. Pociąg z Symferopola do Bakczysaraju (32km) kosztuje 6hr, z Bakczysaraju do Sewastopola również. Większość miast nie ma jednak połączenia kolejowego, turysta zmuszony jest korzystać z autobusów i marszrutek, które nie są dużo droższe od pociągów. Bilety w większości przypadków kupuje się u kierowcy, zdarza się jednak, że trzeba się w tym celu udać do dworcowej kasy. Pozostaje jeszcze kwestia transportu w miastach. Przeciętnie bilet komunikacji miejskiej kosztuje 1-3hr. Odradzam korzystanie z taksówek, które są dość drogie a ich kierowcy natrętni do granic możliwości. Niekiedy jednak nie mamy po prostu innej możliwości. I tak za taksówkę z dworca kolejowego w Symferopolu na lotnisko zapłaciliśmy 70hr (niedziela). Podobna przyjemność na odcinku Sudak – Nowy Świat (9km) kosztowała nas 50hr (tu wypada nadmienić, że ostatni autobus na tej trasie odjeżdża około 18-19). Zdarzyło nam się również, że zaproponowano nam płatne podwiezienie „na stopa”, cena 50hr za 15km.

Zakwaterowanie

Kiedy już dotrzemy w upragnione miejsce, naszą pierwszą misją jest znalezienie taniego i miłego noclegu. Zakwaterowanie na Krymie jest tańsze niż w Polsce (tak mi się przynajmniej wydaje, nie byłem nad polskim morzem od dobrych dziesięciu lat). Należy wziąć poprawkę na fakt, że nasza podróż miała miejsce poza sezonem turystycznym, więc podane ceny mogą być nieco zaniżone. Najtańsza kwatera, jaką znaleźliśmy, to nie najnowszy ale czysty i zadbany domek z zacienionym tarasem w Foros. Kosztował nas 100hr za dwie osoby na noc. Miał oczywiście toaletę, prysznic i telewizor, co jest zresztą standardem na krymskich kwaterach. O kwaterze najgorszej już pisałem w tekście o Bakczysaraju, nie będę więc tych przykrych wspomnień po raz kolejny przywoływał. Najprzyjemniej spędzało nam się czas na tarasie kwatery w Nowym Świecie z widokiem na morze i pobliskie góry (150hr). Zajęliśmy tam cale piętro z dwoma pokojami, łazienką i kuchnią. Bardzo sympatycznie, choć jednocześnie najdrożej na wybrzeżu, pomieszkiwaliśmy w Koktebel, gdzie pokój z gankiem i łazienką w nowiutkim, miłym pensjonacie kosztował nas 200hr. Trudno jest znaleźć tani nocleg w stolicy Krymu, czyli Symferopolu, ale też w samym mieście nie ma wiele do zobaczenia, więc można je potraktować czysto tranzytowo. I ostatnia rada: targujcie się, nic nie tracicie a możecie wiele zyskać.

Jedzenie

Poprzemieszczaliśmy się, pospaliśmy, czas wrzucić coś na ruszt. I tutaj wkraczamy w obszar, który sytuuje Krym znacznie bliżej cen polskich niż dwa pozostałe. Jak wspomniałem, nie bywam w bałtyckich kurortach, ale ceny w knajpach na Krymie momentami przypominały poznańskie. Odniosłem wrażenie, że Bakczysaraj i w ogóle miejscowości leżące w głąb lądu są pod tym względem nieco bardziej znośne niż nadmorskie kurorty. Dodatkowo należy pamiętać, że w niektóre restauracje liczą sobie za obsługę dodatkowe 5-10%. Można oczywiście zjeść tanio, np. czeboriaka za 5hr lub też próbować przyrządzać sobie jedzenie samemu. Najtaniej oczywiście z lokalnych produktów dostępnych na bazarach.

Inne

To oczywiście nie wszystkie czekające nas wydatki. Czasem trzeba zapłacić za wstęp na jakiś zabytkowy teren (twierdza w Sudaku 30hr, Pałac Chanów w Bakczysaraju – 40hr). Zdarzają się również inne nieprzewidziane wydatki. Te które my musieliśmy ponieść to na przykład: tabletki na gardło – 14hr, pianka do golenia – 17hr, pięć maszynek jednorazowych do golenia – 10hr czy okulary przeciwsłoneczne – od 30 d0 150hr.

Mateusz Puszczyński+