Related posts:

1. Łotwa w obiektywie Nasza, niewspominana jeszcze na tym blogu, podróż na Łotwę miała...
2. 5 relacji z wypraw do krajów bałtyckich, które musisz przeczytać Miejscem doskonałym na wyjazd są, bliskie nam przecież, kraje bałtyckie....
3. Rumuńskie wspomnienia – Eforie Sud i Konstanca o opuszczeniu gościnnego Vama Veche udaliśmy się na północ, w...

Początki WKL giną w pomroce dziejów. Nie należy do łatwych odtworzenie procesu kształtowania się państwa… no właśnie litewskiego, ruskiego, białoruskiego? Pewne jest natomiast, że łączą się one z Nowogródkiem. Miasto leży na terenie współczesnej Białorusi i założone zostało przez jednego z kniaziów ruskich. Miało to miejsce podczas wyprawy na tereny słowiańskiego plemienia Krywiczów. Nie jest jasne w jaki sposób Nowogródek przeszedł w ręce kniaziów litewskich. Różne źródła wskazują na Ryngolda lub jednego z jego synów Erdziwiłła lub Mendoga jako zdobywcę miasta. Wcześniejszą siedzibę litewskich książąt był natomiast Kiernów, leżący w granicach współczesnej Litwy, 40 km od Wilna.

Oficjalna wersja historii mówi o Mendogu jako litewskim zdobywcy i kolonizatorze ziem ruskich, które tym samym stały się częścią (czy też właściwie trzonem) Wielkiego Księstwa. Istnieje jednak jeszcze, nie akceptowana powszechnie, wersja Mikoły Jermalovica. Ten białoruski historyk, wskazuje odwrotną stronę ekspansji. Mendog miał zostać wypędzony z ziem litewskich i znaleźć schronienie w Nowogródku. Następnie Księstwo Nowogródka prowadzone przez Mendoga miało podbić jego rodzinne ziemie litewskie. Według Jermalovica godło WLK, Pogoń, pochodzi od herbu Nowogródka.

Niezależnie od kierunku podboju faktem jest, że opisywane wydarzenia rozgrywały się na pograniczu ziem plemion bałtyckich i słowiańskich. Ziemie słowiańskie (ruskie, czyli współcześnie białoruskie) stanowiły lwią część terenów Wielkiego Księstwa. W XIV wieku ziemie etnicznie ruskie stanowiły 90% powierzchni WKL, natomiast ludność je zamieszkująca w około 75% była pochodzenia ruskiego. Dobrze ilustruje to mapka pokazująca terytorium współczesnej Białorusi i Wielkiego Księstwa w 1619r (po Unii Lubelskiej i przejściu późniejszej Ukrainy do Korony Polskiej).

O sile i wpływach kultury ruskiej w WKL najlepiej świadczy fakt, że językiem urzędowym księstwa w pierwszych wiekach jego istnienia był język starobiałoruski.  W tym języku spisano najważniejsze akty prawne, w tym Statuty Litewskie. Dopiero później język starobiałoruski (zwany też staroruskim) ustąpił miejsca polskiemu, pozostając wciąż najważniejszym wśród mas chłopskich.

Współczesna Białoruś z powodów politycznych odcina się od wspólnej historii Wielkiego Księstwa. Dzieje białoruskie są raczej przedstawiane jako następujące po sobie okupacje litewska i polska, którym kres położyło dopiero wyzwolenie przez Rosjan. Niewykluczone jednak, że kiedyś Białorusini upomną się o należne im miejsce w historii jednego z największych organizmów państwowych średniowiecznej Europy. Wszak jednym z pomysłów na nazwę białoruskiego państwa w latach 50-tych XX wieku była… Wielka Litwa.

Related posts:

1. Wszystko czego nie wiesz o Bitwie pod Grunwaldem a powinieneś Oto kilka faktów dotyczących Bitwy pod Grunwaldem, o których nie...
2. Krótka historia pewnej litewskiej rodziny W XIX wieku rodzina Landsbergisów należała do kręgu polskiej cywilizacji,...
3. Jak powstała Ruś Skandynawska W ocenie wielu badaczy skandynawscy przybysze byli założycielami organizmu państwowego...

Syn Kazimierza, Gabriel Landsbergis również wychował się w rodzinie mówiącej po polsku. Jednak, w przeciwieństwie do ojca, w szkole średniej uczył się litewskiego. Studiował w Moskwie i stamtąd wrócił na Litwę jako działacz litewskiego ruchu narodowego. To właśnie w tym czasie narodziła się nowoczesna litewska świadomość narodowa. Gabriel poślubił Polkę, z którą rozmawiał w jej ojczystym języku. Nigdy nie posługiwał się biegle litewskim.

Piątka jego dzieci natomiast znakomicie władała tym językiem. Najmłodszy syn Gabriela, Vytautas Landsbergis-Żemkalnis został architektem. Zajmował się między innymi zamkiem Giedymina w międzywojennym, należącym wtedy do Polski, Wilnie. Kiedy w 1939 Związek Radziecki przekazał miasto Litwie, Vytautas był pierwszym litewskim żołnierzem, który wkroczył do zamku. Później, jako architekt, pracował nad budową litewskiego Wilna. Drugi człon jego nazwiska „Żemkalnis” to zlituanizowana forma słowa „Landsbergis”.

Jego syn Vytautas Landsbergis był doktorem muzykologii. Specjalizował się w twórczości Mikalojusa Čiurlionisa. Uznawany obecnie za artystę narodowego Čiurlionis, jako dziecko w ogóle nie mówił po litewsku a za Litwina uznał się dopiero po rewolucji w 1905 r. Podobnie jak dla Landsbergisa, narodowość była dla niego politycznym wyborem a nie etniczną koniecznością. W 1988 Vytautas został przywódcą litewskiego ruchu narodowego. Był zwolennikiem odrodzenia Litwy bez związków z Polską. W roku 1990 przewodził sesji parlamentarnej, podczas której proklamowano niepodległość Litwy.

Na podstawie: „Rekonstrukcja narodów. Polska, Ukraina, Litwa, Białoruś 1569-1999.” – Timothy Snyder

Related posts:

1. Wielkie Księstwo Białoruskie Wielkie Księstwo Litewskie ma sporo wspólnego z Białorusią, białoruską kulturą...
2. Wszystko czego nie wiesz o Bitwie pod Grunwaldem a powinieneś Oto kilka faktów dotyczących Bitwy pod Grunwaldem, o których nie...

- Na początku 1410 roku w Kieżmarku odbyły się rozmowy Zygmunta Luksemburskiego i Wielkiego Księcia Litewskiego Witolda. Król Węgier oferował Witoldowi koronę w zamian za zerwanie sojuszu z Polską. Do porozumienia nie doszło, mimo że książę Litwy bardzo pragnął awansować na króla.

- W tym samym roku rektor Uniwersytetu Jagielońskiego, profesor prawa Stanisław ze Skalbmierza ogłosił traktat „O wojnie sprawiedliwej”. Udowadniał w nim nowatorską, jak na owe czasy, tezę, że poganie mają prawo do własnego państwa, którego chrześcijanie nie mogą atakować bez istotnej przyczyny. Nietrudno się domyślić, przeciwko komu to rozumowanie było wymierzone.

- W bitwie brał udział Jan Žižka z Trocnova, późniejszy przywódca Husytów i czeski bohater narodowy. Podobno nawet stracił podczas walki oko, co mogłoby oznaczać, że mocno zaangażował się w bitwę.  Poniższy wyjątek z obrazu Jana Matejki potwierdzałby tą tezę.

- Podobnego zaangażowania nie wykazali według Jana Długosza inni czescy najemnicy, którzy podczas bitwy dwukrotnie opuszczali plac boju, czyli mówiąc współcześnie, dezerterowali.

- Po stronie polsko-litewskiej w bitwie wzięły udział wojska tatarskie, mołdawskie a być może nawet serbskie.

- Mówiąc o wojsku litewskim pamiętać trzeba, że istotną jego składową stanowiły chorągwie ruskie, co tłumaczy zaangażowanie Białorusinów w kwestię przedstawiania nowego punktu widzenia na Bitwę pod Grunwaldem. W ogóle mam wrażenie, że przez nazewnictwo rola Rusinów w historii Wielkiego Księstwa Litewskiego pozostaje niedoceniona.

- Według historyków litewskich taktykę wojsk książecych dowodzonych przez Witolda specjaliści uważają za wzór średniowiecznej sztuki wojennej. Przypominam, że chodzi o kontrolowany odwrót i tryumfalny powrót na pole walki przez skrzydło litewskie.

- Skuteczność owej taktyki potwierdzałaby wizja Jana Matejki. Na słynnym płótnie „Bitwa pod Grunwaldem” Witold znajduje się w centrum obrazu, co sugeruje, że odegrał w walce bardzo istotną rolę.

Related posts:

1. Krótka historia pewnej litewskiej rodziny W XIX wieku rodzina Landsbergisów należała do kręgu polskiej cywilizacji,...
2. Wielkie Księstwo Białoruskie Wielkie Księstwo Litewskie ma sporo wspólnego z Białorusią, białoruską kulturą...

Wilno – rozważnie i romantycznie – „Być w Rzymie i papieża nie widzieć, to żaden grzech w porównaniu z poniechaniem Wilna.” Tak zaczyna się jedna z najciekawszych relacji dotyczących stolicy Litwy, jaką znalazłem w necie. Napisana ładnym, poprawnym (nie tak znowu częste w sieci) językiem a jednocześnie pełna praktycznych informacji. Dość powiedzieć, że sam dowiedziałem się kilku nowych rzeczy, mimo że w Wilnie byłem już dwukrotnie.

Wileński kolaż – Znowu Wilno, ale na pewno warto przeczytać. Relacja nie jest może z gatunku praktycznych przewodników, ale niesie ze sobą coś być może nawet bardziej wartościowego. Swoistego ducha miasta, wyważone spojrzenie na historię nowszą i dawniejszą. To coś, co zwłaszcza w przypadku Wilna ma niebagatelną wartość. Relacja tym samym bliska jest duchowi Na Wschód, gdzie sens podróży nie ogranicza się do zaliczanie kolejnych zabytków.

Litwa, Łotwa i Estonia – w drodze – Swoista „przelotówka” przez Litwę, Łotwę i Estonię przedsięwzięta w celu odwiedzenia Finlandii. Nie ma może tutaj zbyt wielu praktycznych informacji, ale jest charakterystyczny samochodowy klimat i fajne fotki. Autor na dłuższą chwilę zatrzymuje się tylko w Tallinie. Mimo to jestem przekonany, że relacja warta jest przeczytania.

Co mnie wiąże z Estonią? – Relacja z podróży bardziej w czasie niż w przestrzeni. Ale mimo tego (a może właśnie dlatego) jak najbardziej warta uwagi. Ludzie losy na tle historycznych przemian w Estonii. Wspomnienia znalazłem na bardzo przyjemnym portalu eesti.pl, który jako całość również bardzo polecam.

Suwałki-Wilno: Pielgrzymka jak husaria – Było o relacjach, które musisz przeczytać, bo są fajne, interesujące i klimatyczne. Teraz będzie specyficznym typie wspomnień (ten akurat blog służy jedynie za przykład), które warto przeczytać z innego zupełnie powodu. Są to tak zwane relacje kresowo-pielgrzymkowe. Nie chcę powiedzieć, że pielgrzymka do świętych dla chrześcijan miejsc jest czymś złym. Wydaje mi się jednak, że podróżując do innych krajów trzeba wykazać się odrobiną taktu. Jestem przekonany, że osoby ze zdjęć znalazłszy się na miejscu Litwinów byłyby święcie oburzone.

Poszukując wspomnień z Litwy, Łotwy i Estonii, zauważyłem że wartościowych relacji w necie jest zastraszająco mało. Z Łotwy właściwie nie udało mi się znaleźć nic. Może Wy macie jakieś ciekawe strony warte polecenia?

Przy okazji przypominam, że również na Na Wschód znajdziecie wspomnienia z Litwy oraz krótką fotorelację z Łotwy. W obliczu nędzy polskiego internetu w tym temacie, tą ostatnią powinienem czym prędzej zamienić na rzetelne wspomnienia pisane.

Related posts:

1. Fotorelacja z Litwy Osobiście gorąco polecam podróż na Litwę, którą sami kilka lat...
2. Łotwa w obiektywie Nasza, niewspominana jeszcze na tym blogu, podróż na Łotwę miała...
3. Łotwa – podróż do krainy zakurzonych wspomnień Wpis nie aspiruje zatem do bycia „Encyklopedią Miast Łotewskich Które...

Pomnik Gaona z Wilna

Żydzi przez wieki stanowili istotny składnik demograficzny i kulturowy stolicy Litwy. Dziś nie zostało już nic z dawnej dzielnicy żydowskiej w centrum starego Wilna. Albo prawie nic. W sąsiedztwie bloków mieszkalnych, nieco na uboczu stoi niezbyt okazały pomnik Eliasza ben Salomona Zalmana zwanego także Gaonem z Wilna. To tajemnicze słowo oznacza po hebrajsku geniusza i było honorowym tytułem przyznawanym niektórym rabinom. Trzeba powiedzieć, że Zalman na tytuł ten w pełni zasłużył. Cytowany już wcześniej na tym blogu Tomas Venclova twierdzi wręcz, że „ten jeden człowiek w zasadzie mógł się równać uczonością z całym Uniwersytetem”. Pisze również, że uniwersyteccy profesorowie przychodzili do Gaona na konsultacje. Przyznać trzeba, że nie mieli do niego daleko, bowiem pomnik mędrca stoi dokładnie w tym samym miejscu gdzie kiedyś jego dom, na przedłużeniu ulicy Uniwersyteckiej. Nieco pikanterii nieskazitelnej postaci Zalmana dodaje fakt, że zajmował się również mistyką. Podobno próbował nawet stworzyć sztucznego człowieka – Golema, jak praski rabin Loew ben Becalel. Ale do Pragi w tej i innych sprawach jeszcze się w Na Wschód przeniesiemy.

Jednego czego, żałuję to tego, że nie zrobiłem zdjęcia tego miejsca będąc w Wilnie. Jeśli jednak uda mi się odwiedzić moje ulubione miasto raz jeszcze w tym roku, z pewnością nadrobię to niedopatrzenie.

Biedne chatki

Obok tego miejsca przejeżdża autobus z Łoździeji do stolicy Litwy. Stare, zaniedbane domostwa zamieszkiwane przez równie zaniedbanych ludzi. Przygnębiający obraz biedy zupełnie nie korespondujący z tym co każdy turysta zobaczy w starej części Wilna. A przecież to zaledwie kilkaset metrów od centrum, może kilometr. Trzy lata temu podczas naszej wizyty w tym mieście specjalnie zadaliśmy sobie trud odnalezienia tego miejsca i zrobiliśmy kilka fotek. Wiem, że to żadna atrakcja turystyczna ale może warto na chwilę oderwać się od magicznego Wilna i zobaczyć coś zupełnie innego. Nie dam głowy, że to miejsce nadal istnieje, ale myślę, że to bardzo prawdopodobne.

Pomnik anioła na Zarzeczu

To już miejsce podchodzące pod atrakcję turystyczną i z tego względu mające mniejsze prawo znaleźć się na tej liście. Nie jest to jednak zabytkowy główny nurt Wilna. Pomnik otwiera dla turysty dzielnice Zarzecze. Za nim ulica Zarzeczna wspina się na jedno w Wileńskich wzgórz. Tuż obok jest miła restauracyjka, gdzie jadaliśmy śniadania i popijaliśmy kawę. W jakiś dziwny sposób nie można się do tego miejsca nie przywiązać. Sam pomnik zresztą również ma swój urok. Zgodnie z zasadą, że zdjęcie mówi więcej niż tysiąc słów, załączam takowe.

Ściana z ceramiką

Wilno składa się z odchodzących od siebie nawzajem ulic i uliczek. Warto skręcać w prawo i w lewo w poszukiwaniu miejsc, które nie figurują w turystycznych przewodnikach. Jedno z nich to ściana domu na ulicy odchodzącej w prawo od Zamkowej tuż przy jej końcu od strony Katedry. Niby nic wielkiego ale właśnie z takich małych rzeczy składa się wszystko co wielkie. Jak dla mnie widok jest uroczy.

Pub na dworze

Obok tego miejsca każdy, kto zwiedza Wilno, przechodzi przynajmniej dziesiątki razy. Ogródek piwny umiejscowiony jest naprzeciwko ulicznych bazarów na ulicy Zamkowej. Niby zwykłe miejsce, gdzie można napić się piwa, jakich wszędzie wiele. Ażeby nadać mu nieco magii postępujemy według poniższej instrukcji : 1) Odczekujemy do wieczora, 2) Znajdujemy stolik dogodny po względem akustycznym i wizualnym, 3) Prosimy kelnera o piwo Baltas z plasterkiem cytryny, 4) czekamy na pojawienie się kapeli na żywo, 5) Cieszymy się wakacyjnym klimatem. Proste, prawda?

Related posts:

1. 5 relacji z wypraw do krajów bałtyckich, które musisz przeczytać Miejscem doskonałym na wyjazd są, bliskie nam przecież, kraje bałtyckie....
2. Fotorelacja z Litwy Osobiście gorąco polecam podróż na Litwę, którą sami kilka lat...
3. Krótka historia pewnej litewskiej rodziny W XIX wieku rodzina Landsbergisów należała do kręgu polskiej cywilizacji,...

Mam zresztą wrażenie, że Šerelyté jest bardziej poetką niż powieściopisarką. Jej język jest niezwykle barwny, przesycony magią i licznymi odniesieniami do folkloru. Taki też jest styl narracji. Świat rzeczywisty przechodzi w nierealną krainę snów, fantazji i pijackich majaczeń. Choć może bardziej odpowiednie byłoby stwierdzenie, że te dwa świata przenikają się na tyle mocno, że w istocie tworzą jedną, integralną całość.

Nie sposób ocenić, gdzie kończy się prawdziwe życie prowincjonalnej pani detektyw, a gdzie zaczynają rządzić wymyślone lub rzeczywiste demony przeszłości albo duchy alkoholowej teraźniejszości. W tle, obok fabuły, przez cały czas tli się motyw zbrodni, przestępstwa i zła. Przenika on do języka i klimatu powieści poprzez liczne nawiązania do – tak odrażających dla człowieka – anatomii, krwi i kości. Šerelyté potrafi jednak niemal wszystko opisać w sposób poetycki, bez epatowania zgorszeniem i brzydotą.

Mimo zgrabnego języka i specyficznego, fascynującego klimatu przez większą część książki towarzyszył mi pewien niedosyt. Formą nie wszystko da się jednak wypełnić, a akcja powieści zawiązywała się wyjątkowo powoli. Można było wręcz odnieść wrażenie, że autorce nie za bardzo zależy, żeby ją rozwijać, a tym bardziej szybko popychać do przodu. Tak jak wspomniałem, fabuła jest poszarpana i często schodzi na drugi plan czy też raczej rzadko wybija się na pierwszy. Pytanie „kto zabił?” pojawia się w umyśle czytelnika tylko od czasu do czasu i nie przykuwa uwagi na zbyt długo.

Niespodziewanie ratunek dla nieco już budzącego znużenie klimatu nadchodzi ze strony… klimatu właśnie. W ostatnich fragmentach historia doznaje przyspieszenia, które trudno wiązać z wątkiem fabularnym. A już na pewno nie z jego kryminalnym wcieleniem, które mimo częściowego rozwiązania do końca pozostaje w ukryciu. Ostatnie strony są raczej natężeniem i zwielokrotnieniem rządzących w całej historii emocji, swoistą ich kulminacją. Jeszcze więcej zjaw, duchów, onirycznej atmosfery i alkoholu paradoksalnie nie męczy odbiorcy a przykuwa jego uwagę i wprowadza w stan swoistego literackiego transu. To jest właśnie to uczucie, gdy podnosząc oczy znad książki nie do końca wierzę w otaczającą mnie rzeczywistość.

Absolutnie nie polecam powieści Šerelyté osobom, które czytają tylko dla treści, uważając formę za rzecz drugorzędną. „Imię w ciemności” z pewnością nie jest wciągającą historią w tradycyjnym znaczeniu. Co nie znaczy, że nie może być ciekawa. Zwłaszcza dla tych, którzy potrafią docenić klimat pisarstwa, atmosferę przedstawionej rzeczywistości oraz kunszt opisującego ją języka.

Related posts:

1. Czy przez Jezusa żydowscy piekarze poszli z torbami? – “Księga Apokryfów” W "Księdze Apokryfów" mamy kilkanaście krótkich historyjek, które w większości...
2. Wszystko czego nie wiesz o Bitwie pod Grunwaldem a powinieneś Oto kilka faktów dotyczących Bitwy pod Grunwaldem, o których nie...

Przy okazji polecam również pięć mniej znanych miejsc w Wilnie, które powinieneś zobczyć.

Related posts:

1. Fotorelacja z Litwy Osobiście gorąco polecam podróż na Litwę, którą sami kilka lat...
2. 5 relacji z wypraw do krajów bałtyckich, które musisz przeczytać Miejscem doskonałym na wyjazd są, bliskie nam przecież, kraje bałtyckie....
3. Wielkie Księstwo Białoruskie Wielkie Księstwo Litewskie ma sporo wspólnego z Białorusią, białoruską kulturą...