Cmentarz wyszehradzki w Pradze – Czechy

Niewielka nekropolia przylegająca do kościoła św. Piotra i Pawła na wzgórzu wyszehradzkim. Miejsce pochówku wielu znanych czeskich kompozytorów, pisarzy i poetów. Miejsce, zwane Cmentarzem Zasłużonych, jest symbolicznym pomnikiem czeskiego odrodzenia narodowego.

Cmentarz saski w Sighisoarze – Rumunia

Spacerując po Sighisoarze nie sposób nie natknąć się na długie, drewniane schody, prowadzące na najwyższe wzgórze starówki. Na szczycie znajduje się kościół oraz stary saski cmentarz. Grobowce i alejki schodzą łagodnymi stokami wzdłuż wzniesienia. W maju turyści przemykają się tutaj rzadko, co jeszcze potęguje spokojną aurę tego miejsca. Nad jedną z krawędzi wzgórza góruje samotny, wysoki domek. Wyobraźnia podpowiada, że jest to samotnia kogoś, kto na co dzień opiekuje się cmentarzem.

Cmentarz karaimski w Trokach – Litwa

Coś zamajaczyło po między drzewami, po lewej stronie dróżki. Podeszliśmy bliżej i znaleźliśmy się wśród szarych, pokrytych nieznanym nam pismem, grobowych płyt. Cmentarz był zaniedbany i wyglądał na opuszczony. Niektóre grobowce ledwie wystawały z porastającej je trawy. Pomniki były przekrzywione lub wręcz leżały wśród chwastów. Najprawdopodobniej trafiliśmy przypadkiem na cmentarz karaimski. Choć nie ten znany i odwiedzany przez turystów. Raczej jakieś zapomniane zbiorowisko kilkudziesięciu grobów. Miejsce spoczynku potomków tych, których Wielki Książę Witold sprowadził do Trok, aby strzegli miasto przed krzyżacką nawałnicą.

Cmentarz Na Rossie w Wilnie – Litwa

Niezależnie od stosunku do, trudnej często, polsko-litewskiej historii. Niezależnie od wiedzy, przekonań i światopoglądu. Pewne rzeczy po prostu budzą emocje i szacunek. Tak jak grób Marii Piłsudskiej oraz urny z sercem Józefa Piłsudskiego.

Podobno Kiejstut, na wieść o niebywałej urodzie kapłanki, przybył do kaplicy Praurime i zaproponował Birucie małżeństwo. Ta jednak odmówiła, twierdząc że złożyła bogom przysięgę, w ramach której do końca swych dni miała pozostać dziewicą. Jak nietrudno się domyślić, zamiar ten zupełnie się Birucie nie powiódł. Kiejstut miał bowiem w tym temacie zupełnie odmienną opinię, co zakończyło się porwaniem kapłanki i uroczystymi zaślubinami w Trokach. Prawda, że romantycznie?

Biruta, najwidoczniej pogodzona ze swoim losem zabrała się ochoczo za rodzenie dzieci. Miała ich z księciem kilkoro, w tym Witolda, zwanego przez rodaków Wielkim. Niestety ich późniejsze losy nie potoczyły się zbyt pomyślnie. Kiejstut popadł w konflikt ze swym bratankiem Jagiełłą, który, wespół z Krzyżakami , uwięził księcia na zamku w Krewie. Tydzień później Kiejstut zmarł lub, co bardziej prawdopodobne, został zamordowany. Nie jest jasne, co stało się z samą Birutą. Według niektórych źródeł została przewieziona do Brześcia i tam utopiona. Jedna z legend głosi, że kapłanka powróciła do swojej dawnej świątyni, gdzie służyła pogańskiej bogini do końca swoich dni.

Nie ma pewności co do tego, na ile prawdziwe są legendy związane z postacią Biruty. Faktem jest natomiast, że kapłanka zdobyła sporą popularność wśród kolejnych pokoleń Litwinów. Lud ten najdłużej w Europie opierał się chrystianizacji i uparcie wracał do swoich dawnych wierzeń. Biruta stała się dla Litwinów kimś na kształt pogańskiej świętej. Na wzgórzu jej imienia w Palandze wzniesiono po jej śmierci pogańską świątynię i obserwatorium. Aby wykorzenić w ludzkiej świadomości postać Biruty krzewiciele nowej wiary w 1506 roku w tym samym miejscu postawili kaplicę świętego Jerzego. Budowla ta stoi na wzgórzu Biruty do dziś.

Początki WKL giną w pomroce dziejów. Nie należy do łatwych odtworzenie procesu kształtowania się państwa… no właśnie litewskiego, ruskiego, białoruskiego? Pewne jest natomiast, że łączą się one z Nowogródkiem. Miasto leży na terenie współczesnej Białorusi i założone zostało przez jednego z kniaziów ruskich. Miało to miejsce podczas wyprawy na tereny słowiańskiego plemienia Krywiczów. Nie jest jasne w jaki sposób Nowogródek przeszedł w ręce kniaziów litewskich. Różne źródła wskazują na Ryngolda lub jednego z jego synów Erdziwiłła lub Mendoga jako zdobywcę miasta. Wcześniejszą siedzibę litewskich książąt był natomiast Kiernów, leżący w granicach współczesnej Litwy, 40 km od Wilna.

Oficjalna wersja historii mówi o Mendogu jako litewskim zdobywcy i kolonizatorze ziem ruskich, które tym samym stały się częścią (czy też właściwie trzonem) Wielkiego Księstwa. Istnieje jednak jeszcze, nie akceptowana powszechnie, wersja Mikoły Jermalovica. Ten białoruski historyk, wskazuje odwrotną stronę ekspansji. Mendog miał zostać wypędzony z ziem litewskich i znaleźć schronienie w Nowogródku. Następnie Księstwo Nowogródka prowadzone przez Mendoga miało podbić jego rodzinne ziemie litewskie. Według Jermalovica godło WLK, Pogoń, pochodzi od herbu Nowogródka.

Niezależnie od kierunku podboju faktem jest, że opisywane wydarzenia rozgrywały się na pograniczu ziem plemion bałtyckich i słowiańskich. Ziemie słowiańskie (ruskie, czyli współcześnie białoruskie) stanowiły lwią część terenów Wielkiego Księstwa. W XIV wieku ziemie etnicznie ruskie stanowiły 90% powierzchni WKL, natomiast ludność je zamieszkująca w około 75% była pochodzenia ruskiego. Dobrze ilustruje to mapka pokazująca terytorium współczesnej Białorusi i Wielkiego Księstwa w 1619r (po Unii Lubelskiej i przejściu późniejszej Ukrainy do Korony Polskiej).

O sile i wpływach kultury ruskiej w WKL najlepiej świadczy fakt, że językiem urzędowym księstwa w pierwszych wiekach jego istnienia był język starobiałoruski.  W tym języku spisano najważniejsze akty prawne, w tym Statuty Litewskie. Dopiero później język starobiałoruski (zwany też staroruskim) ustąpił miejsca polskiemu, pozostając wciąż najważniejszym wśród mas chłopskich.

Współczesna Białoruś z powodów politycznych odcina się od wspólnej historii Wielkiego Księstwa. Dzieje białoruskie są raczej przedstawiane jako następujące po sobie okupacje litewska i polska, którym kres położyło dopiero wyzwolenie przez Rosjan. Niewykluczone jednak, że kiedyś Białorusini upomną się o należne im miejsce w historii jednego z największych organizmów państwowych średniowiecznej Europy. Wszak jednym z pomysłów na nazwę białoruskiego państwa w latach 50-tych XX wieku była… Wielka Litwa.

Syn Kazimierza, Gabriel Landsbergis również wychował się w rodzinie mówiącej po polsku. Jednak, w przeciwieństwie do ojca, w szkole średniej uczył się litewskiego. Studiował w Moskwie i stamtąd wrócił na Litwę jako działacz litewskiego ruchu narodowego. To właśnie w tym czasie narodziła się nowoczesna litewska świadomość narodowa. Gabriel poślubił Polkę, z którą rozmawiał w jej ojczystym języku. Nigdy nie posługiwał się biegle litewskim.

Piątka jego dzieci natomiast znakomicie władała tym językiem. Najmłodszy syn Gabriela, Vytautas Landsbergis-Żemkalnis (drugi człon jego nazwiska „Żemkalnis” to zlituanizowana forma słowa „Landsbergis”)  został architektem. Zajmował się między innymi  zamkiem Giedymina w międzywojennym, należącym wtedy do Polski, Wilnie. Kiedy w 1939 Związek Radziecki przekazał miasto Litwie, Vytautas był pierwszym litewskim żołnierzem, który wkroczył do zamku. Później, jako architekt, pracował nad budową litewskiego Wilna.

Jego syn Vytautas Landsbergis był doktorem muzykologii. Specjalizował się w twórczości Mikalojusa Čiurlionisa. Uznawany obecnie za artystę narodowego Čiurlionis, jako dziecko w ogóle nie mówił po litewsku a za Litwina uznał się dopiero po rewolucji w 1905 r. Podobnie jak dla Landsbergisa, narodowość była dla niego politycznym wyborem a nie etniczną koniecznością. W 1988 Vytautas został przywódcą litewskiego ruchu narodowego. Był zwolennikiem odrodzenia Litwy bez związków z Polską. W roku 1990 przewodził sesji parlamentarnej, podczas której proklamowano niepodległość Litwy.

Na podstawie: „Rekonstrukcja narodów. Polska, Ukraina, Litwa, Białoruś 1569-1999.” – Timothy Snyder

- Na początku 1410 roku w Kieżmarku odbyły się rozmowy Zygmunta Luksemburskiego i Wielkiego Księcia Litewskiego Witolda. Król Węgier oferował Witoldowi koronę w zamian za zerwanie sojuszu z Polską. Do porozumienia nie doszło, mimo że książę Litwy bardzo pragnął awansować na króla.

- W tym samym roku rektor Uniwersytetu Jagielońskiego, profesor prawa Stanisław ze Skalbmierza ogłosił traktat „O wojnie sprawiedliwej”. Udowadniał w nim nowatorską, jak na owe czasy, tezę, że poganie mają prawo do własnego państwa, którego chrześcijanie nie mogą atakować bez istotnej przyczyny. Nietrudno się domyślić, przeciwko komu to rozumowanie było wymierzone.

- W bitwie brał udział Jan Žižka z Trocnova, późniejszy przywódca Husytów i czeski bohater narodowy. Podobno nawet stracił podczas walki oko, co mogłoby oznaczać, że mocno zaangażował się w bitwę.  Poniższy wyjątek z obrazu Jana Matejki potwierdzałby tą tezę.

- Podobnego zaangażowania nie wykazali według Jana Długosza inni czescy najemnicy, którzy podczas bitwy dwukrotnie opuszczali plac boju, czyli mówiąc współcześnie, dezerterowali.

- Po stronie polsko-litewskiej w bitwie wzięły udział wojska tatarskie, mołdawskie a być może nawet serbskie.

- Mówiąc o wojsku litewskim pamiętać trzeba, że istotną jego składową stanowiły chorągwie ruskie, co tłumaczy zaangażowanie Białorusinów w kwestię przedstawiania nowego punktu widzenia na Bitwę pod Grunwaldem. W ogóle mam wrażenie, że przez nazewnictwo rola Rusinów w historii Wielkiego Księstwa Litewskiego pozostaje niedoceniona.

- Według historyków litewskich taktykę wojsk książęcych dowodzonych przez Witolda specjaliści uważają za wzór średniowiecznej sztuki wojennej. Przypominam, że chodzi o kontrolowany odwrót i tryumfalny powrót na pole walki przez skrzydło litewskie.

- Skuteczność owej taktyki potwierdzałaby wizja Jana Matejki. Na słynnym płótnie „Bitwa pod Grunwaldem” Witold znajduje się w centrum obrazu, co sugeruje, że odegrał w walce bardzo istotną rolę.

]]> http://www.nawschod.eu/bialorus/wszystko-czego-nie-wiesz-o-bitwie-pod-grunwaldem-a-powinienes/feed 0 http://www.nawschod.eu/estonia/5-relacji-z-wypraw-do-krajow-baltyckich-ktore-musisz-przeczytac http://www.nawschod.eu/estonia/5-relacji-z-wypraw-do-krajow-baltyckich-ktore-musisz-przeczytac#comments Fri, 11 Sep 2009 18:54:59 +0000 nawschod http://www.nawschod.eu/?p=944 Sezon urlopowy, przez niektórych, co szczęśliwszych, zwany wakacjami, nieubłaganie zbliża się ku końcowi. Nie oznacza to jednak, że należy zaszyć się w domu i czekać na długą, chłodną i brzydką zimę. Wręcz przeciwnie, wrzesień jest doskonałym miesiącem na wyjazd. A miejscem doskonałym na wyjazd są, bliskie nam przecież, kraje bałtyckie. A że przed każdą podróżą dobrze jest zapoznać się z relacjami ludzi, którzy już dane miejsce odwiedzili, zapraszam na subiektywny przegląd wspomnień z podróży do naszych północno-wschodnich sąsiadów.

Wilno – rozważnie i romantycznie – „Być w Rzymie i papieża nie widzieć, to żaden grzech w porównaniu z poniechaniem Wilna.” Tak zaczyna się jedna z najciekawszych relacji dotyczących stolicy Litwy, jaką znalazłem w necie. Napisana ładnym, poprawnym (nie tak znowu częste w sieci) językiem a jednocześnie pełna praktycznych informacji. Dość powiedzieć, że sam dowiedziałem się kilku nowych rzeczy, mimo że w Wilnie byłem już dwukrotnie.

Wileński kolaż – Znowu Wilno, ale na pewno warto przeczytać. Relacja nie jest może z gatunku praktycznych przewodników, ale niesie ze sobą coś być może nawet bardziej wartościowego. Swoistego ducha miasta, wyważone spojrzenie na historię nowszą i dawniejszą. To coś, co zwłaszcza w przypadku Wilna ma niebagatelną wartość. Relacja tym samym bliska jest duchowi Na Wschód, gdzie sens podróży nie ogranicza się do zaliczania kolejnych zabytków.

Litwa, Łotwa i Estonia – w drodze – Swoista „przelotówka” przez Litwę, Łotwę i Estonię przedsięwzięta w celu odwiedzenia Finlandii. Nie ma może tutaj zbyt wielu praktycznych informacji, ale jest charakterystyczny samochodowy klimat i fajne fotki. Autor na dłuższą chwilę zatrzymuje się tylko w Tallinie. Mimo to jestem przekonany, że relacja warta jest przeczytania.

Co mnie wiąże z Estonią? – Relacja z podróży bardziej w czasie niż w przestrzeni. Ale mimo tego (a może właśnie dlatego) jak najbardziej warta uwagi. Ludzie losy na tle historycznych przemian w Estonii. Wspomnienia znalazłem na bardzo przyjemnym portalu eesti.pl, który jako całość również bardzo polecam.

Suwałki-Wilno: Pielgrzymka jak husaria – Było o relacjach, które musisz przeczytać, bo są fajne, interesujące i klimatyczne. Teraz będzie specyficznym typie wspomnień (ten akurat blog służy jedynie za przykład), które warto przeczytać z innego zupełnie powodu. Są to tak zwane relacje kresowo-pielgrzymkowe. Nie chcę powiedzieć, że pielgrzymka do świętych dla chrześcijan miejsc jest czymś złym. Wydaje mi się jednak, że podróżując do innych krajów trzeba wykazać się odrobiną taktu. Jestem przekonany, że osoby ze zdjęć znalazłszy się na miejscu Litwinów byłyby święcie oburzone.

Poszukując wspomnień z Litwy, Łotwy i Estonii, zauważyłem że wartościowych relacji w necie jest zastraszająco mało. Z Łotwy właściwie nie udało mi się znaleźć nic. Może Wy macie jakieś ciekawe strony warte polecenia?

Przy okazji przypominam, że również na Na Wschód znajdziecie wspomnienia z Litwy oraz krótką fotorelację z Łotwy. W obliczu nędzy polskiego internetu w tym temacie, tą ostatnią powinienem czym prędzej zamienić na rzetelne wspomnienia pisane.

Pomnik Gaona z Wilna

Żydzi przez wieki stanowili istotny składnik demograficzny i kulturowy stolicy Litwy. Dziś nie zostało już nic z dawnej dzielnicy żydowskiej w centrum starego Wilna. Albo prawie nic. W sąsiedztwie bloków mieszkalnych, nieco na uboczu stoi niezbyt okazały pomnik Eliasza ben Salomona Zalmana zwanego także Gaonem z Wilna. To tajemnicze słowo oznacza po hebrajsku geniusza i było honorowym tytułem przyznawanym niektórym rabinom. Trzeba powiedzieć, że Zalman na tytuł ten w pełni zasłużył. Cytowany już wcześniej na tym blogu Tomas Venclova twierdzi wręcz, że „ten jeden człowiek w zasadzie mógł się równać uczonością z całym Uniwersytetem”. Pisze również, że uniwersyteccy profesorowie przychodzili do Gaona na konsultacje. Przyznać trzeba, że nie mieli do niego daleko, bowiem pomnik mędrca stoi dokładnie w tym samym miejscu gdzie kiedyś jego dom, na przedłużeniu ulicy Uniwersyteckiej. Nieco pikanterii nieskazitelnej postaci Zalmana dodaje fakt, że zajmował się również mistyką. Podobno próbował nawet stworzyć sztucznego człowieka – Golema, jak praski rabin Loew ben Becalel. Ale do Pragi w tej i innych sprawach jeszcze się na Na Wschód przeniesiemy.

Jednego czego, żałuję to tego, że nie zrobiłem zdjęcia tego miejsca będąc w Wilnie. Jeśli jednak uda mi się odwiedzić moje ulubione miasto raz jeszcze w tym roku, z pewnością nadrobię to niedopatrzenie.

Biedne chatki

Obok tego miejsca przejeżdża autobus z Łoździeji do stolicy Litwy. Stare, zaniedbane domostwa zamieszkiwane przez równie zaniedbanych ludzi. Przygnębiający obraz biedy zupełnie nie korespondujący z tym co każdy turysta zobaczy w starej części Wilna. A przecież to zaledwie kilkaset metrów od centrum, może kilometr. Trzy lata temu podczas naszej wizyty w tym mieście specjalnie zadaliśmy sobie trud odnalezienia tego miejsca i zrobiliśmy kilka fotek. Wiem, że to żadna atrakcja turystyczna ale może warto na chwilę oderwać się od magicznego Wilna i zobaczyć coś zupełnie innego. Nie dam głowy, że to miejsce nadal istnieje, ale myślę, że to bardzo prawdopodobne.

Pomnik anioła na Zarzeczu

To już miejsce podchodzące pod atrakcję turystyczną i z tego względu mające mniejsze prawo znaleźć się na tej liście. Nie jest to jednak zabytkowy główny nurt Wilna. Pomnik otwiera dla turysty dzielnice Zarzecze. Za nim ulica Zarzeczna wspina się na jedno w Wileńskich wzgórz. Tuż obok jest miła restauracyjka, gdzie jadaliśmy śniadania i popijaliśmy kawę. W jakiś dziwny sposób nie można się do tego miejsca nie przywiązać. Sam pomnik zresztą również ma swój urok. Zgodnie z zasadą, że zdjęcie mówi więcej niż tysiąc słów, załączam takowe.

Ściana z ceramiką

Wilno składa się z odchodzących od siebie nawzajem ulic i uliczek. Warto skręcać w prawo i w lewo w poszukiwaniu miejsc, które nie figurują w turystycznych przewodnikach. Jedno z nich to ściana domu na ulicy odchodzącej w prawo od Zamkowej tuż przy jej końcu od strony Katedry. Niby nic wielkiego ale właśnie z takich małych rzeczy składa się wszystko co wielkie. Jak dla mnie widok jest uroczy.

[dopisek] Dzięki czujności Alexandry dowiedziałem się, że opisane miejsce to Zaułek Bernardyński. Miejsce znane, choćby dlatego, że na tej ulicy mieszkał Adam Mickiewicz. Szczegóły w komentarzach.

Pub na dworze

Obok tego miejsca każdy, kto zwiedza Wilno, przechodzi przynajmniej kilka razy. Ogródek piwny umiejscowiony jest naprzeciwko ulicznych bazarów na ulicy Zamkowej. Niby zwykłe miejsce, gdzie można napić się piwa, jakich wszędzie wiele. Ażeby nadać mu nieco magii postępujemy według poniższej instrukcji : 1) Odczekujemy do wieczora, 2) Znajdujemy stolik dogodny po względem akustycznym i wizualnym, 3) Prosimy kelnera o piwo Baltas z plasterkiem cytryny, 4) czekamy na pojawienie się kapeli na żywo, 5) Cieszymy się wakacyjnym klimatem. Proste, prawda?

]]> http://www.nawschod.eu/litwa/5-mniej-znanych-miejsc-w-wilnie-ktore-musisz-zobaczyc/feed 8 http://www.nawschod.eu/litwa/poetycki-kryminal-renaty-sertyle http://www.nawschod.eu/litwa/poetycki-kryminal-renaty-sertyle#comments Wed, 11 Mar 2009 18:28:23 +0000 nawschod http://www.nawschod.eu/?p=128 Jeśli ktoś, skuszony informacją na odwrotnej stronie okładki książki „Imię w ciemności” Renaty Šerelyté, szukałby wciągającej historii kryminalnej w tradycyjnym tego słowa znaczeniu, zapewne się rozczaruje. Co nie znaczy, że w ogóle jej tam nie ma. Jest, choć dość skrzętnie ukryta, wijąca się przez całą książkę cienką, momentami wręcz porozrywaną linią. I to nie ona jest tutaj najważniejsza.

Šerelyté jest bardziej poetką niż powieściopisarką. Jej język jest niezwykle barwny, przesycony magią i licznymi odniesieniami do folkloru. Taki też jest styl narracji. Świat rzeczywisty przechodzi w nierealną krainę snów, fantazji i pijackich majaczeń. Choć może bardziej odpowiednie byłoby stwierdzenie, że te dwa świata przenikają się na tyle mocno, że w istocie tworzą jedną, integralną całość.

Nie sposób ocenić, gdzie kończy się prawdziwe życie prowincjonalnej pani detektyw, a gdzie zaczynają rządzić wymyślone lub rzeczywiste demony przeszłości albo duchy alkoholowej teraźniejszości. W tle, obok fabuły, przez cały czas tli się motyw zbrodni, przestępstwa i zła. Przenika on do języka i klimatu powieści poprzez liczne nawiązania do – tak odrażających dla człowieka – anatomii, krwi i kości. Šerelyté potrafi jednak niemal wszystko opisać w sposób poetycki, bez epatowania zgorszeniem i brzydotą.

Mimo zgrabnego języka i specyficznego, fascynującego klimatu przez większą część książki towarzyszył mi pewien niedosyt. Formą nie wszystko da się jednak wypełnić, a akcja powieści zawiązywała się wyjątkowo powoli. Można było wręcz odnieść wrażenie, że autorce nie za bardzo zależy, żeby ją rozwijać, a tym bardziej szybko popychać do przodu. Tak jak wspomniałem, fabuła jest poszarpana i często schodzi na drugi plan czy też raczej rzadko wybija się na pierwszy. Pytanie „kto zabił?” pojawia się w umyśle czytelnika tylko od czasu do czasu i nie przykuwa uwagi na zbyt długo.

Niespodziewanie ratunek dla nieco już budzącego znużenie klimatu nadchodzi ze strony… klimatu właśnie. W ostatnich fragmentach historia doznaje przyspieszenia, które trudno wiązać z wątkiem fabularnym. A już na pewno nie z jego kryminalnym wcieleniem, które mimo częściowego rozwiązania do końca pozostaje w ukryciu. Ostatnie strony są raczej natężeniem i zwielokrotnieniem rządzących w całej historii emocji, swoistą ich kulminacją. Jeszcze więcej zjaw, duchów, onirycznej atmosfery i alkoholu paradoksalnie nie męczy odbiorcy a przykuwa jego uwagę i wprowadza w stan swoistego literackiego transu. To jest właśnie to uczucie, gdy podnosząc oczy znad książki nie do końca wierzę w otaczającą mnie rzeczywistość.

Absolutnie nie polecam powieści Šerelyté osobom, które czytają tylko dla treści, uważając formę za rzecz drugorzędną. „Imię w ciemności” z pewnością nie jest wciągającą historią w tradycyjnym znaczeniu. Co nie znaczy, że nie może być ciekawa. Zwłaszcza dla tych, którzy potrafią docenić klimat pisarstwa, atmosferę przedstawionej rzeczywistości oraz kunszt opisującego ją języka.

Przy okazji polecam również pięć mniej znanych miejsc w Wilnie, które powinieneś zobczyć.

Zdjęcia z miejsc, które odwiedziliśmy na Litwie, możesz znaleźć w fotorelacji z Litwy.