Podtytuł książki brzmi „O fascynującej historii, jedzeniu i piciu”. I właśnie o tym traktuje przewodnik. Nie ma tu zachowanej chronologii, autor przenosi nas w dzieje najdawniejsze, czasy Cesarstwa Rzymskiego, aby po chwili wrócić do okresu ostatniej wojny na Bałkanach. Nie spodziewajcie się jednak suchych faktów. Raczej zbioru luźnych esejów, gdzie prawda historyczna przeplata się z emocjonalnymi wypowiedziami rozmówców autora. Nie tylko zresztą Chorwatów. Również Serbów i innych mieszkańców byłej Jugosławii.

Autor opisuje miejsca mniej i bardziej znane tak, jak sam je pamięta. Zwraca uwagę na szczegóły, które przeciętnemu turyście najczęściej umykają. Na każdym kroku przekonuje, że Chorwacja to nie tylko piękne plaże i fantastyczne widoki. Zabiera nas w miejsce oddalone od głównych turystycznych szlaków. Tam gdzie zaglądają ci, dla których wakacje to nie tylko słońce, plaża i all-inclusive.

Dla kogoś takiego jak ja, osoby niezbyt dobrze zaznajomionej z historią regionu, Chorwacja – przewodnik historyczny to prawdziwa kopalnia informacji. Podanych w strawnej formie, przystępnych, okraszonych anegdotą. To książka, która powinno się przeczytać przed wyjazdem, zrobić to raz jeszcze wędrując po Chorwacji i powtórzyć po powrocie.

Czym Na Wschód różni się od tysięcy innych blogów i dlaczego jest najlepszy?

1. Jest bardziej merytoryczny niż blog Kasi Tusk

2. Ma więcej komentarzy niż blog Allegro

3. Jest łatwiejszy w odbiorze niż blog Jarosława Kaczyńskiego

4. Ma więcej fanów na Facebook’u niż Bank Pocztowy

5. Jest na pierwszej stronie w Google na frazy: „Krym”, „Bukareszt”, „delta Dunaju”, „Fiolent”, „Vama Veche”, „Paluse” oraz „Na Wschód”.

6. Jest bardziej opiniotwórczy niż Kwejk

7. Jest bardziej na bieżąco niż TVN24

8. Jest bardziej żywy niż Hanka Mostowiak

9. Zapodaje lepszą rockową muzę niż Eska Rock i Roxy FM razem wzięte:

10. Sms o treści D00082 na numer 7122 ma większą szansę zmienić świat niż sms o treści „nie wysyłajcie mi więcej sms’ów” na jakikolwiek inny numer.

Podróżowanie metrem ma sporo z uroku przemieszczania się samolotem. Gdyby wyjąć czas, to właściwie mamy do czynienia z teleportacją. Wsiadamy, długo nie widzimy właściwie nic, wiemy tylko, że się przemieszczamy. Nie doświadczamy natomiast stopniowej zmiany, która zachodzi nad naszymi głowami. Nie widzimy, jak nieużytki przechodzą w fabryczne hale i magazyny. Później w osiedla mieszkalne, sklepy, place zabaw i szkoły. Nie mamy możliwości zobaczenia jak miejska tkanka stopniowo przekształca się w zabytkową, centralną część miasta. Nie poznawaliśmy Kijowa stopniowo. Zostaliśmy rzuceni w samo centrum, na kilka godzin, między jednym samolotem a drugim.

Zwierzęta miejskie zawsze czują dziwną ekscytację po powrocie do naturalnego środowiska. Nie inaczej było z nami. To trochę takie uczucie, jakby wracało się do miejsca dobrze znanego, choć przecież Kijów widzieliśmy pierwszy raz w życiu. Kiedy tylko zamknęły się za nami drzwi podziemi, stanęliśmy zachwyceni i poruszeni. Nie tylko faktem, że jesteśmy w wielkim mieście, pełnym ludzi, gwaru, krzątaniny i zamieszania. Kijów porywa przede wszystkim wielkością i rozmachem. Jakiż to kontrast w porównaniu z leniwymi miasteczkami Krymu!

Jest bardzo gorąco. Szerokie ulice i gmachy kamienic promieniują dodatkową porcją ciepła. Na Majdanie kilka dziewczyn próbuje radzić sobie z upałem, chłodząc się w fontannie. Plac Niepodległości pełen jest ludzi i właściwie nie przypomina typowego placu. Przecina go ulica, zielone klomby i szeregi drzewek. Nad wszystkim góruje olbrzymia kolumna zwieńczona pomnikiem Berehyni. Jest to pamiątka i świadectwo niepodległej Ukrainy. Z symbolicznego punktu widzenia miejsce na protesty podczas pomarańczowej rewolucji wybrane zostało bardzo trafnie.

Kijów to pełnoprawna europejska metropolia. Świadczą o tym dobitnie również ceny. Poszukiwania taniej knajpy zajęły nam godzinę i skończyły się niestety w McDonald’s. Dopiero później, już z pełnymi brzuchami, znaleźliśmy dwie fajne, przystępne restauracyjki w jednym z rogów Majdanu. Nie pozostało nic innego jak zamówić kufel ukraińskiego piwa i cieszyć się ostatnim dniem wakacji.

 W granicach państwa jugosłowiańskiego mieszkało ponad milion, spokrewnionych z Bułgarami, Macedończyków. Również sami Bułgarzy nie byli takiemu pomysłowi niechętni. Rozmowy na temat przyszłej Bałkańskiej Republiki Federacyjnej toczyły się w słoweńskim Bledzie. Tam też, w sierpniu 1947 roku,  zostało podpisane wstępne porozumienie, między Tito a Georgi Dymitrowem, ówczesnym szefem państwa bułgarskiego. Oba kraje zgodziły się, między innymi, na współpracę ekonomiczną i unię celną. Nie były to więc tylko luźno rzucone zapowiedzi, ale początek poważnie planowanego pomysłu politycznego. Powstałby w ten sposób twór polityczny obejmujący większość Bałkanów, rozpościerający się od Adriatyku do Morza Czarnego.

Rok później Dymitrow udał się do Rumunii, gdzie w rozmowie z dziennikarzami wyznał, że istnieje plan szerszy. Miał on obejmować federację wielu państw, w tym Polskę, Czechosłowację, Rumunię i Węgry. Wyobraźnia poniosła go do tego stopnia, że w tym wspólnym bloku zapragnął widzieć również Grecję, gdzie walka między komunistyczną partyzantką a wojskami wspieranymi przez aliantów nie była jeszcze rozstrzygnięta.

To oczywiście nie mogło spodobać się Stalinowi, na którego dywaniku Dymitrow wkrótce wylądował. Różne źródła inaczej opisują reakcję generalissimus na bułgarsko-jugosłowiański pomysł. Federacja Bałkańska mogła bowiem niebezpiecznie wzmacniać, już i tak silną, pozycję Tito względem Moskwy. Z drugiej zaś strony, bardziej ulegli Bułgarzy mogli być dobrym narzędziem kontroli niesfornego marszałka. Faktem jest, że Stalin, zamiast wielkiego związku państw, zaproponował grupę dwuczłonowych federacji. Polska miała połączyć się Czechosłowacją, Rumunia z Węgrami a Bułgaria z Jugosławią. Trudno ocenić, który z tych pomysłów był bardziej dziwaczny. Faktem jest, że ostatecznie do związku bułgarsko-jugosłowiańskiego nie doszło. I z całą pewnością było to zgodne z ostateczną decyzją Moskwy.

Styczeń

Na Wschód zajął 37 miejsce w głosowaniu na Blog Roku 2010 w kategorii „Podróże i szeroki świat”. Oczywiście dzięki Waszym głosom. Może w tym roku pójdzie lepiej. Blog już został zgłoszony do konkursu. Głosowanie rozpocznie się wkrótce.

Przy okazji wybraliście najlepszą książkę dekady. Plebiscyt wygrał Mariusz Szczygieł i jego „Gottland”. Drugie miejsce przypadło ex equo „Depeche Mode” Żadana i „Gulaszowi z Turula” Krzysztofa Vargi.

Luty

Tym razem pochyliliśmy się wspólnie nad wyborem najlepszego kawałka ostatnich 10 lat. Jak zwykle zdania były podzielone, to znaczy wy sobie, a ja sobie. Ostatecznie wybraliście „Soldat” 5′nizza – Soldat, a ja „Sunt periculos:”  rumuńskiej kapeli Buricul Pamantului.

14 lutego gawiedź świętowała Walentynki, my natomiast wynajdowaliśmy inne okazje, które wiążą się z tą datą, ale z kolorowymi serduszkami już niekoniecznie. Powodem do świętowania może być choćby święto Cyryla i Metodego lub bułgarskie święto wina.

Marzec

3 marca Na Wschód oficjalnie obchodził swoje drugie urodziny. Były okolicznościowe akademie, festyny i występy zespołów ludowych. A właściwie to był wpis pod tytułem Dwa lata Na Wschód w liczbach, gdzie opisałem (a jakże) dwa lata Na Wschód w liczbach.

23 marca z kolei obchodziliśmy Dzień Przyjaźni Polsko-Węgierskiej. Nie były to jeszcze czasy Budapesztu w Warszawie więc obyło się bez politycznych przepychanek.

Kwiecień

W mińskim metrze doszło do zamachu bombowego, w którym zginęło 15 osób. Sprawcy, kilka miesięcy później, zostali skazani na karę śmierci przez rozstrzelanie.

Maj

Na Facebook’u odbyła się dyskusja, czy Kreta i Grecja to Wschód, czy też Zachód? Odbyła się nie bez powodu. Miesiąc później miałem na Kretę zawitać. Kultura grecka została niemal jednogłośnie zaliczona do Wschodu, co pozwoliło mi bez oporów wrzucać na bloga kolejne kretyńskie kreteńskie wpisy.

Serwisy informacyjne żyły, z kolei, aresztowaniem, oskarżonego o zbrodnie wojenne, Ratko Mladicia.

Czerwiec

Miast życzeń na Dzień Dziecka na FB pojawił się link do kaukaskich bajek.

14 czerwca w Poznaniu koncertowała Periferija. Jedna z najfajniejszych kapel, jakie zdarzyło mi się słyszeć.

Wakacje! Tydzień na Krecie w pięknych okolicznościach przyrody. W poszukiwaniu idealnego połączenia między zwiedzaniem a odpoczynkiem.

Lipiec

Przeczytałem najlepszą książkę w 2011 roku. Odraza Németha spodobała mi się tak bardzo, że kupiłem wszystkie pozostałe pozycje tego autora dostępne w Polsce.

Sierpień

Na Wschód dobija do magicznej liczby 1000 fanów na Facebook’u. W pobliskiej wiosce rodzi się ciele z dwoma głowami, piorun zabija nieżyjącą od lat teściową sołtysa, a Jarosław Kaczyński podaje rękę Lechowi Wałęsie.

Planujemy podróż po Czechach, przy wydatnej pomocy czytelników i fanów Na Wschód. Polecacie miejsca, zabytki i kwatery. I to polecacie bardzo trafnie.

Wrzesień

Dwutygodniowy pobyt w Czechach. Zwiedzone duże miasta i małe wioski, objechane Morawy, zaliczona prowincja. Pełnoprawne nawschodnie wakacje. Przykładowo Brno nocą wygląda właśnie tak. Niektórych wrażeń jeszcze nie było na blogu, ale z pewnością się pojawią.

Dostałem wstępne zaproszenie na Blog Forum w Gdańsku. Niestety, ostatecznie nie zostałem wybrany. Będę próbował za rok.

Październik

Julia Tymoszenko została uznana za winną nadużyć i skazana na siedem lat więzienia. Dziś już wiemy, że mimo wysiłków przeróżnych organizacji i nacisków Zachodu, pozostaje tam do teraz.

W międzyczasie Czesi dorobili się nowego superbohatera. Super Vaclav nie przebiera w środkach walcząc o przestrzeganie norm współżycia społecznego. Ciekawe, czy nadal grasuje po Pradze, czy też został złapany.

Listopad

W Święto Zmarłych zaprosiłem Was na krótki, sentymentalny spacer po cmentarzach Europy Środkowo-Wschodniej.

W Poznaniu odbyło się sporo nawschodnich imprez kulturalnych. Przykładem „Spotkania ze Wschodem” i „Czechy pod specjalnym nadzorem”.

Grudzień

Zmarł Václav Havel…

Zdjęcie z fanpage’a Jestem Czechofilem

Dawno temu sięgnąłem po kilka książek Milana Kundery. Przeczytałem oczywiście „Nieznośną lekkość bytu” i jedną, albo dwie inne, których tytułów nie pamiętam. Zabrzmi to może obrazoburczo, ale szału nie było.

Kundera kreśli obraz życia poety od narodzin, aż do śmierci. Wydawałoby się, że pomysł niespecjalnie odkrywczy. Ale nie w nowatorskiej tematyce tkwi siła książki. Raczej w doskonałym opisie życia wewnętrznego wrażliwej jednostki. Kundera opisuje świat duchowy Jaromila w sposób, który nie pozostawia nam wątpliwości, że mamy do czynienia z osobą z krwi i kości. A przecież to tylko literacki eksperyment. Obserwujemy życie poety, zmiany jakie w nim zachodzą, i nie wiemy czy Jaromila lubić i darzyć szacunkiem, czy wręcz przeciwnie. Wkurza nas, innym razem budzi zrozumienie, by za chwilę znów działać na nerwy. Zupełnie jak w życiu.

Życie poety nie ogranicza się oczywiście do wewnętrznych rozterek. Jaromil tkwi o otaczającej go rzeczywistości po same uszy. A że jest to świat wprowadzania nowych komunistycznych porządków w powojennej Czechosłowacji, poeta musi znaleźć w nim swoje miejsce. I tak właśnie robi, godząc własną indywidualność (którą, przynajmniej on sam, uważa za wyróżniającą cechę swojego charakteru) ze służbą zbiorowej świadomości. Okazuje się, że każdy reżim i każda struktura społeczna potrzebuje poetów, żeby głosili jej wielkość.

Kundera daleki jest od oceniania i wydawania sądów. Po prostu opisuje rzeczywistość w całej jej złożoności. Jaromil nie zostaje potępiony za to, że sprzedał swój talent komunistycznemu reżimowi. Został za to potępiony za coś o wiele gorszego… Ale to zostawiam już tym, którzy zdecydują się sięgnąć po „Życie jest gdzie indziej”. Warto.

W pewnym momencie droga zmienia się w kręte i strome górskie zawijasy. Mały silniczek pracuje na najwyższych obrotach, ale udaje się… Dojeżdżamy do Adršpachu, gdzie planujemy spędzić pierwszy dzień i noc naszych czeskich wakacji. Plan na kolejny dzień jest już opracowany. Ale póki co, trzeba znaleźć jakiś dach nad głową i zwiedzić skalne miasto. W tej właśnie kolejności.

W Adršpachu co drugi dom to hotel, kwatera lub pensjonat. Początkowo próbujemy wygodnie wylądować gdzieś w pobliżu wejścia do skalnego miasta. Zadanie nie jest łatwe. Okazuje się, że większość kwater jest zajętych, w niektórych pukanie i dzwonienie do drzwi trafia w pustkę. Właściciel sporego hoteliku, którego niemal nie widziałem w promieniach zachodzącego nad jego głową słońca, traktuje nas dość obcesowo. Najpewniej nie lubi Polaków. Oddalamy się, również nie okazując oznak szczególnej sympatii.

W końcu znajdujemy czysty, miły pokoik. Jeśli mnie pamięć nie zwodzi, koszt to 700 koron. Właściciel, wieku nieokreślonego, wygląda na sympatycznego luzaka. Jesteśmy sami w tej części domu, więc kuchnia i łazienka do naszej pełnej dyspozycji. Do skalnego miasta mamy jakieś trzy-cztery kilometry, więc nici z piwka na miejscu. Trzeba wziąć samochód.

Na miejscu dwa parkingi. Przy wjeździe do jednego z nich duża tabliczka z napisem po polsku: „Przyjmujemy tylko czeskie korony. To nie kantor!!!” Oj, chyba nas tutaj nie lubią. Wokół zresztą pełno Polaków. Język polski słyszy się niemal częściej niż czeski. W końcu od granicy dzieli nas ledwie kilka kilometrów. Niby zagranica, ale jednak to nie jest to, co tygryski lubią najbardziej.

Nic to. Ruszamy na spacer wśród skał. Początkowo szlak biegnie płasko. Później trzeba się wspinać na strome schody, momentami przeciskać się wręcz między pionowymi skalnymi blokami. Temperatura lokalnie spada przynajmniej o kilka stopni. Z ust leci para, mimo że przed chwilą maszerowaliśmy we wrześniowym słońcu. Widoki są niesamowite. Niektóre bloki skalne wiszą nad ścieżką, jakby zaraz miały spaść na głowę przechodzącym turystom. Inne tworzą fantastyczne kształty, równie (lub nawet bardziej) fantastycznie nazwane. Gdzie oni tu widzieli dzban, a tam głowę? Ale żółw jest, jak malowany.

Później, już na kwaterze, sącząc lokalne piwo, oglądamy zdjęcia naszego gospodarza na kuchennych ścianach. Czarne-białe fotki zawieszonego nad przepaścią młodego mężczyzny. Od razu widać, że te skały to jego życie, młodość i najpiękniejsze wspomnienia…

Karlowe Wary

Karlowe Wary są miastem może niezbyt wielkim, ale za to architektonicznie zwartym, zatłoczonym i gwarnym. Główną oś starówki tworzy rzeka Ciepła. Wzdłuż jej brzegów ciągną się rzędy zabytkowych kamienic stłoczonych na górskich stokach. Tu i ówdzie wyróżnia się kościół, pomnik lub hotel. Wybijające z ziemi gorące źródła obudowane są parkami i budowlami w klasycznym stylu. Estetycznie sprawia to miłe wrażenie. Czego się więc czepiam?

Otóż przeszkadzał mi tam brak przestrzeni, tłok i rozgardiasz. Naprawdę w Karlowych Warach nie ma nic aż tak fascynującego, żeby musiało tu ściągać pół Europy. Panuje tam klimat starczo-geriatrycznego lansu, kultywowanego zwłaszcza przez rosyjskich i niemieckich emerytów. A tam gdzie stężenie niemieckich i rosyjskich emerytów przekracza określony poziom, ceny robią dokładnie to samo. Nie polegam w stu procentach na mojej zawodnej pamięci, ale ceny w knajpach były zbliżone do tych w Pradze. Krótko mówiąc, w Karlowych Warach jest tłoczno, drogo i zupełnie nieklimatycznie. Nie jestem stałym bywalcem kurortów, ale te kojarzą mi się głównie ze spokojem. W największym i najbardziej znanym czeskim kurorcie spokoju nie ma.

Mariańskie Łaźnie

Cóż robić w tej sytuacji? Podpowiadam: przenieść się do oddalonych o 50 kilometrów Mariańskich Łaźni. Jeśli ktoś będzie wyruszał z Karlowych War, czeka go piękna, górska droga, okraszona fantastycznymi widokami. A potem wjeżdża się do miasta, które wygląda niemal jak rzucone pośród gór przez jakiegoś szalonego planistę. Kamienice, hotele i kościoły są równie piękne, jeśli nie piękniejsze niż w Karlowych Warach. Za to jest zdecydowanie więcej przestrzeni, są zielone ogrody i muzyka. Tu można sobie pozwolić na spokojny spacer, bez przeciskania się przez tłum. Można przysiąść na ławce w promieniach słońca, można w ciszy wypić kawę, która kosztuje jak kawa. Wzdłuż głównej ulicy miasta, nieco poza centrum, znajduje się sporo tanich kwater, często z piwnymi ogródkami. Aby oddać klimat i ostatecznie zachęcić wątpiących, dodam tylko, że spacerując po Mariańskich Łaźniach czuliśmy się jak we włoskim lub hiszpańskim nadmorskim miasteczku. Tylko morza brakowało.

Cmentarz wyszehradzki w Pradze – Czechy

Niewielka nekropolia przylegająca do kościoła św. Piotra i Pawła na wzgórzu wyszehradzkim. Miejsce pochówku wielu znanych czeskich kompozytorów, pisarzy i poetów. Miejsce, zwane Cmentarzem Zasłużonych, jest symbolicznym pomnikiem czeskiego odrodzenia narodowego.

Cmentarz saski w Sighisoarze – Rumunia

Spacerując po Sighisoarze nie sposób nie natknąć się na długie, drewniane schody, prowadzące na najwyższe wzgórze starówki. Na szczycie znajduje się kościół oraz stary saski cmentarz. Grobowce i alejki schodzą łagodnymi stokami wzdłuż wzniesienia. W maju turyści przemykają się tutaj rzadko, co jeszcze potęguje spokojną aurę tego miejsca. Nad jedną z krawędzi wzgórza góruje samotny, wysoki domek. Wyobraźnia podpowiada, że jest to samotnia kogoś, kto na co dzień opiekuje się cmentarzem.

Cmentarz karaimski w Trokach – Litwa

Coś zamajaczyło po między drzewami, po lewej stronie dróżki. Podeszliśmy bliżej i znaleźliśmy się wśród szarych, pokrytych nieznanym nam pismem, grobowych płyt. Cmentarz był zaniedbany i wyglądał na opuszczony. Niektóre grobowce ledwie wystawały z porastającej je trawy. Pomniki były przekrzywione lub wręcz leżały wśród chwastów. Najprawdopodobniej trafiliśmy przypadkiem na cmentarz karaimski. Choć nie ten znany i odwiedzany przez turystów. Raczej jakieś zapomniane zbiorowisko kilkudziesięciu grobów. Miejsce spoczynku potomków tych, których Wielki Książę Witold sprowadził do Trok, aby strzegli miasto przed krzyżacką nawałnicą.

Cmentarz Na Rossie w Wilnie – Litwa

Niezależnie od stosunku do, trudnej często, polsko-litewskiej historii. Niezależnie od wiedzy, przekonań i światopoglądu. Pewne rzeczy po prostu budzą emocje i szacunek. Tak jak grób Marii Piłsudskiej oraz urny z sercem Józefa Piłsudskiego.